Konkurs biologiczny w województwie śląskim 2026/2027 — terminy, zakres, lektury
Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Biologii dla uczniów szkół podstawowych województwa śląskiego organizuje Śląski Kurator Oświaty. Konkurs ma trzy stopnie: I (szkolny), II (rejonowy) i III (wojewódzki).
Poniżej zebraliśmy terminy, progi, zakres wymagań i wykaz literatury z dokumentów kuratorium: regulaminu konkursu i załącznika nr 1D do regulaminu. Stan na 11 października 2026 r.
Terminy w roku szkolnym 2026/2027
| Stopień | Termin | Uwagi |
|---|---|---|
| I — szkolny | między 28 września a 16 października 2026 r. | W szkole ucznia, w godzinach jej pracy; dokładny dzień i godzinę wyznacza dyrektor szkoły. |
| II — rejonowy | 6 listopada 2026 r. | Godzinę i miejsce potwierdź w swojej szkole. |
| III — wojewódzki | 9 lutego 2027 r. | Godzinę i miejsce potwierdź w swojej szkole. |
Progi punktowe
- Do II stopnia kwalifikują się uczniowie, którzy na I stopniu zdobyli co najmniej 80% możliwych punktów.
- Do III stopnia kwalifikują się uczniowie, którzy na II stopniu zdobyli co najmniej 85% możliwych punktów.
Progi podajemy za regulaminem konkursu; pełne zasady kwalifikacji i nadawania tytułów finalisty i laureata są w regulaminie na stronie kuratorium.
Zakres — co obowiązuje na którym etapie
Kuratorium zaznacza, że zakres treści jest zgodny z podstawą programową biologii dla szkoły podstawowej, a zagadnienia poszerzające podstawę są w dokumencie zapisane kursywą i omówione w zalecanej literaturze. Poniżej dopiskiem „ponad podstawę programową” oznaczamy zagadnienia, przy których kuratorium wprost to zaznacza.
I stopień (szkolny)
Zakres wiedzy i umiejętności oraz proponowaną literaturę I stopnia opracowuje i przekazuje uczniom szkolna komisja konkursowa (§ 5 ust. 2 regulaminu). Kuratorium nie publikuje zakresu I stopnia — zapytaj o niego nauczyciela biologii w swojej szkole.
II stopień (rejonowy) — umiejętności
Uczeń:
- wyjaśnia zjawiska i procesy biologiczne zachodzące w organizmach roślinnych i zwierzęcych,
- opisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy roślinne i zwierzęce; opisuje i rozpoznaje tkanki,
- określa problem badawczy, formułuje hipotezy, planuje, przeprowadza i dokumentuje obserwacje i proste doświadczenia biologiczne; określa warunki doświadczenia, rozróżnia próbę kontrolną i badawczą; analizuje wyniki i formułuje wnioski,
- wykorzystuje różnorodne źródła i metody pozyskiwania informacji; odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne i liczbowe,
- posługuje się podstawową terminologią biologiczną; interpretuje informacje i wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe między zjawiskami, formułuje wnioski,
- przedstawia opinie i argumenty związane z zagadnieniami biologicznymi.
II stopień (rejonowy) — treści
- 1. Organizm i chemizm życia: hierarchiczna organizacja budowy organizmów; rozpoznawanie elementów budowy komórki (błona komórkowa, cytoplazma, jądro komórkowe, chloroplast, mitochondrium, wakuola, ściana komórkowa) i określanie ich funkcji; cechy budowy komórki bakterii, roślin i zwierząt oraz rozpoznawanie tych typów komórek; fotosynteza — substraty, produkty, warunki przebiegu i wpływ wybranych czynników na jej intensywność; oddychanie tlenowe i fermentacja jako sposoby wytwarzania energii potrzebnej do życia (substraty, produkty, warunki przebiegu); czynności życiowe organizmów.
- 2. Różnorodność życia: zasady systemu klasyfikacji biologicznej; cechy organizmów pozwalające przyporządkować je do królestw; wirusy jako bezkomórkowe formy materii; drogi rozprzestrzeniania się i profilaktyka chorób wirusowych (grypa, ospa, różyczka, świnka, odra, AIDS); bakterie — występowanie, budowa, czynności życiowe; drogi rozprzestrzeniania się i profilaktyka chorób bakteryjnych (gruźlica, borelioza, tężec, salmonelloza); protisty — różnorodność budowy (ponad podstawę programową); sposoby zarażenia i profilaktyka chorób wywoływanych przez protisty: toksoplazmoza, malaria (ponad podstawę programową); grzyby — występowanie, cechy i różnorodność budowy, odżywianie i oddychanie, znaczenie w przyrodzie i dla człowieka.
- 3. Różnorodność i jedność roślin: tkanki roślinne — twórcza, okrywająca, miękiszowa, wzmacniająca, przewodząca: lokalizacja, budowa, przystosowanie do funkcji, rozpoznawanie (ponad podstawę programową); cechy budowy zewnętrznej mchów, paprociowych, roślin nagonasiennych i okrytonasiennych; przyporządkowanie rośliny do grupy (mchy, paprociowe); rozpoznawanie rodzimych drzew nagonasiennych i liściastych; znaczenie mchów i paprociowych w przyrodzie; znaczenie roślin okrytonasiennych w przyrodzie i dla człowieka; budowa, funkcja i modyfikacje korzenia, łodygi i liścia roślin okrytonasiennych (ponad podstawę programową); budowa i funkcja kwiatu; budowa i funkcja nasion roślin okrytonasiennych (ponad podstawę programową); sposoby rozprzestrzeniania się nasion; wpływ temperatury, dostępu tlenu, światła i wody na kiełkowanie nasion.
- 4. Różnorodność i jedność świata zwierząt: środowisko życia, cechy budowy zewnętrznej i tryb życia parzydełkowców, płazińców, nicieni, pierścienic, stawonogów i mięczaków; związek budowy tasiemców z pasożytniczym trybem życia; sposoby zarażenia pasożytami (tasiemiec uzbrojony i nieuzbrojony, owsik) i profilaktyka; znaczenie nicieni, pierścienic, stawonogów i mięczaków w przyrodzie i dla człowieka; rozpoznawanie przedstawicieli parzydełkowców, płazińców, nicieni, pierścienic, stawonogów i mięczaków; cechy ryb kostnoszkieletowych, płazów bezogonowych i ogoniastych, gadów, ptaków i ssaków łożyskowych oraz ich przystosowania do życia w różnych środowiskach; rozmnażanie i rozwój ryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków; zmiennocieplność i stałocieplność u kręgowców; znaczenie ryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków w przyrodzie i dla człowieka; rozpoznawanie przedstawicieli ryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków.
III stopień (wojewódzki) — co dochodzi
Obowiązują treści II stopnia. W umiejętnościach dochodzi m.in.: opisywanie i rozpoznawanie tkanek, narządów i układów narządów człowieka, wyjaśnianie procesów zachodzących w organizmie człowieka, przedstawianie zależności między organizmem a środowiskiem, wykazywanie, że różnorodność biologiczna jest wynikiem procesów ewolucyjnych, analiza związku między własnym postępowaniem a zdrowiem, znaczenie krwiodawstwa i transplantacji narządów, uzasadnianie konieczności ochrony przyrody.
Treści:
- Organizm człowieka: tkanki zwierzęce — lokalizacja, budowa, przystosowanie do funkcji (ponad podstawę programową), rozpoznawanie; budowa i funkcjonowanie układów narządów (podstawa programowa); skutki niedoboru witamin A, D, K, C, B6, B12 (ponad podstawę programową); sposoby nabywania odporności — czynna, bierna, naturalna, sztuczna (ponad podstawę programową); konflikt serologiczny (ponad podstawę programową); schorzenia układów wewnętrznych człowieka i ich profilaktyka.
- Homeostaza: współdziałanie układów narządów w utrzymaniu parametrów środowiska wewnętrznego (temperatura, poziom glukozy we krwi, poziom wapnia we krwi — ponad podstawę programową, ilość wody w organizmie); zaburzenia w funkcjonowaniu gruczołów układu hormonalnego — przysadka mózgowa, tarczyca, trzustka (ponad podstawę programową).
- Genetyka — treści podstawy programowej.
- Cykl komórkowy, mitoza i mejoza — przebieg, znaczenie, rozpoznawanie etapów na schemacie (ponad podstawę programową).
- Choroby genetyczne człowieka: fenyloketonuria, anemia sierpowata, choroba Huntingtona, zespół Klinefeltera, zespół Turnera — przyczyny, objawy, diagnostyka (ponad podstawę programową).
- Ewolucja życia — treści podstawy programowej.
- Ekologia i ochrona środowiska — treści podstawy programowej.
- Globalne skutki zanieczyszczenia atmosfery: efekt cieplarniany, dziura ozonowa, kwaśne deszcze (ponad podstawę programową).
- Zagrożenia różnorodności biologicznej — treści podstawy programowej.
Na co zwrócić uwagę w śląskim
- Zakres I stopnia ustala szkoła. W różnych szkołach może się różnić — nie zakładaj, że jest taki sam jak u kolegi z innej szkoły.
- Progi. Do II stopnia przechodzi się od 80% punktów, do III — od 85%.
- Treści ponad podstawę programową są wskazane wprost przy konkretnych zagadnieniach i — jak pisze kuratorium — omówione w zalecanej literaturze.
Literatura — wykaz kuratorium
Wykaz przepisujemy z załącznika nr 1D w całości. Literaturę I stopnia podaje szkolna komisja konkursowa.
II stopień
- Aktualnie obowiązujące podręczniki szkolne do biologii dla szkoły podstawowej (klasy V–VIII) dopuszczone do użytku szkolnego przez MEN.
- Eldra P. Solomon, Linda R. Berg, Diana W. Martin, Biologia, MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2016.
III stopień
- Aktualnie obowiązujące podręczniki szkolne do biologii dla szkoły podstawowej (klasy V–VIII) dopuszczone do użytku szkolnego przez MEN.
- Atlas anatomiczny. Tajemnice ciała, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa 2015.
- Eldra P. Solomon, Linda R. Berg, Diana W. Martin, Biologia, MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2016.
Kurs dla województwa śląskiego
Mamy jeden kurs na I i II stopień (szkolny i rejonowy) dla województwa śląskiego. Zbudowaliśmy go na zakresie I stopnia ogłoszonym na rok 2026/2027 przez jedną ze szkół województwa — obejmuje te same cztery działy, które kuratorium wyznacza na II stopień. Dopisaliśmy do niego trzy lekcje o roślinach z zakresu II stopnia: modyfikacje korzenia, łodygi i liścia, rozpoznawanie rodzimych drzew oraz kiełkowanie nasion. Dwie pierwsze są też na liście szkolnej — przerób je przed I stopniem. Jeśli masz już ten kurs, niczego nie dokupujesz. Jeśli Twoja szkoła podała inny zakres I stopnia, obowiązuje zakres Twojej szkoły.
Źródła
Stan na 11 października 2026 r. Źródło: „Zakres wiedzy i umiejętności oraz wykaz literatury Wojewódzkiego Konkursu Przedmiotowego z Biologii dla uczniów szkół podstawowych województwa śląskiego w roku szkolnym 2026/2027” (załącznik nr 1D) oraz regulamin konkursu. Jeśli kuratorium zmieni termin albo zakres, wiążący jest dokument kuratorium.