Konkurs biologiczny w województwie kujawsko-pomorskim 2026/2027 — terminy, zakres, lektury

Konkurs Przedmiotowy z Biologii dla uczniów klas IV–VIII szkół podstawowych województwa kujawsko-pomorskiego organizuje Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty. Konkurs jest trzystopniowy: etap szkolny, rejonowy i wojewódzki.

Poniżej zebraliśmy terminy, zakres wymagań na każdy etap i wykaz literatury z regulaminu szczegółowego konkursu. Stan na 11 października 2026 r.

Terminy w roku szkolnym 2026/2027

Etap	Termin	Forma i czas pracy
I — szkolny	29 października 2026 r.	arkusz papierowy w szkole macierzystej; 60 minut
II — rejonowy	2 grudnia 2026 r.	na platformie online, w szkole macierzystej; 60 minut
III — wojewódzki	1 lutego 2027 r.	arkusz papierowy, III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej we Włocławku; 90 minut

Czas pracy liczy się od momentu rozpoczęcia pracy z arkuszem. Etap szkolny przeprowadzają i sprawdzają szkolne komisje konkursowe; na etapie rejonowym wyniki są generowane automatycznie na platformie; etap wojewódzki przeprowadza i sprawdza wojewódzka komisja konkursowa.

Uczestnik powinien mieć czarno lub niebiesko piszący długopis, linijkę z podziałką centymetrową i kalkulator prosty. Do sali nie wolno wnosić środków komunikacji elektronicznej, w tym telefonów komórkowych.

Godziny rozpoczęcia i zasady kwalifikacji do kolejnych etapów znajdziesz w Regulaminie ogólnym konkursów przedmiotowych i jego załącznikach (terminarz to załącznik nr 2) na stronie kuratorium.

Zakres — co obowiązuje na którym etapie

Regulamin zastrzega: konkurs nie stanowi sprawdzianu realizacji podstawy programowej i jego zakres wykracza poza treści tej podstawy. Konkurs obejmuje i poszerza treści podstawy programowej biologii dla szkoły podstawowej (rozporządzenie z 11 marca 2026 r., Dz. U. 2026 poz. 378). Wymagania są kumulatywne — w kolejnych etapach obowiązują treści etapów niższych.

Wymagania ogólne (wszystkie etapy)

znajomość różnorodności biologicznej oraz podstawowych zjawisk i procesów biologicznych (opisywanie, porządkowanie i rozpoznawanie organizmów; wyjaśnianie zjawisk i procesów biologicznych zachodzących w wybranych organizmach i w środowisku; zależności między organizmem a środowiskiem; różnorodność jako wynik procesów ewolucyjnych),
planowanie obserwacji i eksperymentów, wnioskowanie w oparciu o ich wyniki — problem badawczy, hipoteza, warunki doświadczenia, próba kontrolna i badawcza, zmienne zależne i niezależne, analiza wyników,
posługiwanie się informacjami z materiałów źródłowych — tekstowymi, graficznymi i liczbowymi, w tym tabelami i wykresami; posługiwanie się terminologią biologiczną,
rozumowanie i zastosowanie wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych — interpretowanie informacji, wyjaśnianie zależności przyczynowo-skutkowych między zjawiskami, formułowanie wniosków,
właściwe posługiwanie się słownictwem, symboliką i pojęciami biologicznymi oraz prawidłowe interpretowanie wykresów, tabel, rycin, danych itp.,
twórcze rozwiązywanie problemów — stosowanie wiedzy biologicznej i z innych przedmiotów przyrodniczych w sytuacjach nietypowych i nowych dla ucznia,
znajomość przedstawicieli rodzimej fauny i flory oraz ich rozpoznawanie (na podstawie opisu, zdjęcia, rysunku),
integracja treści biologicznych z zagadnieniami z innych przedmiotów przyrodniczych,
rozumienie i interpretacja tekstów popularnonaukowych nawiązujących do zakresu konkursu,
krytyczna analiza i weryfikacja informacji z różnych tekstów źródłowych w zakresie biologii.

Etap I (szkolny)

Działy podstawy programowej: I. Organizacja i chemizm życia oraz II. Różnorodność życia. Poszerzenie treści podstawy programowej:

pierwiastki biogenne, makroelementy (sód, wapń, magnez, potas), mikroelementy (jod, żelazo, fluor) — znaczenie dla organizmów żywych,
rola wody w życiu organizmów w oparciu o jej podstawowe właściwości fizyko-chemiczne,
budowa, rodzaje i znaczenie wybranych węglowodanów (glukoza, fruktoza, ryboza, deoksyryboza, sacharoza, laktoza, skrobia, glikogen, celuloza, chityna); planowanie, przebieg i wynik doświadczenia wykazującego obecność skrobi w materiale biologicznym,
rodzaje, właściwości i znaczenie wybranych lipidów (lipidy właściwe, fosfolipidy, cholesterol),
budowa białek (ogólne cechy budowy cząsteczek aminokwasów, wiązanie peptydowe, struktura I-, II-, III- i IV-rzędowa); biologiczne znaczenie białek (kolagen, keratyna, hemoglobina, mioglobina); wpływ czynników fizykochemicznych na białko (w tym denaturacja),
budowa i funkcje elementów komórki eukariotycznej: błon biologicznych, jądra komórkowego, retikulum endoplazmatycznego gładkiego i szorstkiego, chloroplastów, mitochondriów, lizosomów, aparatu Golgiego, rybosomów, ściany komórkowej, wakuol,
przebieg, znaczenie i porównanie mitozy i mejozy,
budowa wirusów; przebieg cykli infekcyjnych wirusów (litycznego i lizogenicznego) na przykładzie bakteriofagów; drogi rozprzestrzeniania się i profilaktyka chorób wirusowych człowieka (wścieklizna, AIDS, schorzenia wywołane zakażeniem HPV, grypa, odra, ospa, różyczka, świnka, WZW typu A, B i C),
budowa komórki bakterii (z uwzględnieniem pojęć genofor, nukleoid, plazmid),
budowa komórki grzyba,
związek budowy z funkcją tkanek roślinnych; rozpoznawanie tkanek roślinnych na podstawie mikrofotografii, schematu, opisu,
budowa morfologiczna i anatomiczna organów wegetatywnych roślin: korzeń (budowa pierwotna i wtórna), łodyga (pierwotna i wtórna), liść; modyfikacje organów wegetatywnych i ich funkcje,
porównanie roślin jednoliściennych i dwuliściennych,
opis na podstawie schematów przemiany pokoleń mchów i paprociowych,
związek budowy kwiatu roślin okrytonasiennych ze sposobem ich zapylenia,
budowa owoców oraz przystosowania do ich rozprzestrzeniania,
analiza, na podstawie schematów, cykli rozwojowych roślin nagonasiennych na przykładzie sosny oraz roślin okrytonasiennych,
rozpoznawanie na podstawie ryciny lub opisu pospolitych w Polsce gatunków grzybów jadalnych i trujących,
opis i znaczenie mikoryzy,
charakterystyczne cechy budowy morfologicznej i anatomicznej parzydełkowców, płazińców, nicieni, pierścienic, mięczaków, stawonogów oraz ich funkcje życiowe,
analiza na podstawie schematu cykli rozwojowych zwierząt pasożytniczych (tasiemiec uzbrojony, tasiemiec nieuzbrojony, glista ludzka, włosień kręty, owsik ludzki),
drogi inwazji płazińców i nicieni pasożytniczych oraz sposoby profilaktyki chorób wywoływanych przez wybrane pasożyty,
rozróżnianie rozwoju prostego i złożonego wraz z przykładami zwierząt, u których one występują,
porównanie przeobrażenia zupełnego i niezupełnego u owadów z uwzględnieniem roli poczwarki w cyklu rozwojowym,
porównanie cech budowy morfologicznej i anatomicznej oraz czynności życiowych ryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków w związku z przystosowaniem do różnych warunków środowiska życia.

Etap II (rejonowy) — co dochodzi

Zakres etapu I oraz działy podstawy programowej: III. Organizm człowieka i IV. Homeostaza. Poszerzenie treści podstawy programowej:

cechy budowy wybranych tkanek zwierzęcych na przykładzie organizmu człowieka — tkanka nabłonkowa, chrzęstna, kostna, mięśniowa (szkieletowa, gładka, serca), nerwowa,
rodzaje połączeń kości; budowa stawu; rozpoznawanie na schemacie stawu kulistego, zawiasowego i obrotowego oraz ich lokalizacja w szkielecie (staw barkowy, miednicowy, łokciowy, kolanowy),
budowa zęba człowieka; różnice w uzębieniu mlecznym i stałym,
miejsce produkcji oraz miejsce i sposób działania wybranych enzymów trawiennych (amylaza ślinowa, pepsyna, trypsyna, amylaza trzustkowa, lipaza trzustkowa),
rola żółci,
toksyczne działanie tlenku węgla(II) (czad),
rola hemoglobiny i mioglobiny,
porównanie budowy żyły, tętnicy i naczynia włosowatego,
budowa serca (przedsionki, komory, rodzaje zastawek — dwudzielna, trójdzielna, półksiężycowata); rozpoznawanie części serca na schemacie; analiza cyklu pracy serca; automatyzm pracy serca; EKG,
przeciwciała i antygeny w grupach krwi A, B, AB, 0; analiza grup krwi możliwych dawców i biorców; test aglutynacji w oznaczaniu grup krwi; dziedziczenie grup krwi; konflikt serologiczny,
porównanie istoty działania surowicy i szczepionki oraz sposoby nabywania odporności (czynna, bierna, naturalna, sztuczna),
budowa układu limfatycznego,
budowa anatomiczna nerki (kora, rdzeń, miedniczka nerkowa) i rozpoznawanie tych części na schemacie przekroju podłużnego nerki; budowa nefronu; procesy zachodzące w nefronie (filtracja, resorpcja, sekrecja kanalikowa),
budowa neuronu; włókna nerwowe rdzenne i bezrdzenne; synapsa — rodzaje i elementy budowy; działanie synapsy chemicznej,
porównanie działania układu współczulnego i przywspółczulnego,
różnica między adaptacją i akomodacją oka.

Etap III (wojewódzki) — co dochodzi

Zakres etapów I i II oraz działy podstawy programowej: V. Genetyka, VI. Ewolucja życia, VII. Ekologia i ochrona środowiska, VIII. Zagrożenia różnorodności biologicznej. Poszerzenie treści podstawy programowej:

budowa, rodzaje i podstawowe funkcje RNA (mRNA, rRNA, tRNA); porównanie budowy DNA i RNA (liczba nici, rodzaj cukru, zasady azotowe),
cechy kodu genetycznego,
ekspresja informacji genetycznej — transkrypcja i translacja,
dziedziczenie dwugenowe; zapisywanie i analiza krzyżówki oraz określanie prawdopodobieństwa wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunku fenotypowego w pokoleniach potomnych,
determinacja oraz dziedziczenie płci u człowieka,
analiza rodowodów i ustalanie na ich podstawie sposobu dziedziczenia danej cechy,
przykłady chorób genetycznych: fenyloketonuria, zespół Turnera, zespół Klinefeltera, albinizm, mukowiscydoza, pląsawica Huntingtona,
dziedziczenie cech sprzężonych z płcią (hemofilia, daltonizm) — krzyżówki genetyczne,
powstawanie i rodzaje mutacji: genowych, chromosomowych (strukturalnych i liczbowych),
organizm modyfikowany genetycznie (GMO) i organizm transgeniczny; sposoby otrzymywania organizmów transgenicznych,
klonowanie organizmów — ogólne cechy procesu; klonowanie metodą transferu jąder komórkowych i metodą rozdziału komórek zarodka na wczesnych etapach jego rozwoju oraz zastosowania tych metod,
współczesne zastosowania metod biotechnologii tradycyjnej w przemyśle farmaceutycznym, spożywczym, rolnictwie, biodegradacji i oczyszczaniu ścieków,
pojęcia i rozpoznawanie na schematach lub zdjęciach: narządy analogiczne, narządy homologiczne, przykłady konwergencji,
mechanizm działania doboru naturalnego i jego rodzaje (stabilizujący, kierunkowy i różnicujący),
wpływ człowieka na różnorodność biologiczną (niszczenie siedlisk, zmiany klimatu, eksploatacja zasobów przyrodniczych, zanieczyszczenie środowiska, wprowadzanie gatunków inwazyjnych),
inwazyjne gatunki obce (barszcz Sosnowskiego, robinia akacjowa, rdestowiec ostrokończysty, biedronka azjatycka, szrotówek kasztanowcowiaczek).

Na co zwrócić uwagę w kujawsko-pomorskim

Poszerzenia zaczynają się już na etapie szkolnym — i jest ich tam najwięcej, w tym mitoza i mejoza oraz cykle infekcyjne bakteriofagów.
Etap rejonowy odbywa się online, w szkole macierzystej, a wyniki generują się automatycznie.
60 minut na etapie szkolnym i rejonowym, 90 minut na wojewódzkim.

Literatura pomocnicza — wykaz kuratorium

Wykaz przepisujemy z regulaminu szczegółowego w całości, z zachowaniem numeracji („Literatura pomocnicza dla ucznia w procesie przygotowania do udziału w konkursie”).

Literatura pomocnicza dla ucznia

Podręczniki szkolne do biologii dla ośmioklasowej szkoły podstawowej zamieszczone w wykazie podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego przez Ministra Edukacji Narodowej.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna — materiały dla szkoły podstawowej i ponadpodstawowej z biologii w zakresie wymaganych treści poszerzających podstawę programową.
Campbell N.A., Reece J.B., Urry L.A., Cain M.L., Wasserman S.A., Minorsky P.V., Jackson R.B. (2023). Biologia. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS (w zakresie wybranych treści objętych programem konkursu).
Biologia. Jedność i różnorodność — praca zbiorowa, Wydawnictwo Szkolne PWN (w zakresie wybranych treści objętych zakresem merytorycznym konkursu).
Atlas Anatomiczny. Tajemnice Ciała — praca zbiorowa, Wydawnictwo Nowa Era.
J. Holeczek i in., Vademecum. Nowa Teraz Matura. Biologia, Wydawnictwo Nowa Era (w zakresie wybranych treści objętych zakresem merytorycznym konkursu).
Atlas drzew: www.drzewapolski.pl
Atlas grzybów: www.ekologia.pl/atlas-grzybow/
Podręczniki dopuszczone przez MEN do użytku szkolnego przeznaczone do kształcenia z biologii w liceum ogólnokształcącym — w zakresie poszerzeń wymagań konkursowych w stosunku do wymagań opisanych w podstawie programowej dla szkoły podstawowej.

Kurs dla województwa kujawsko-pomorskiego

Mamy kurs etapu szkolnego ułożony pod zakres województwa kujawsko-pomorskiego.

Kurs — etap szkolny →

Źródła

Stan na 11 października 2026 r. Źródło: „Regulamin szczegółowy Konkursu Przedmiotowego z Biologii organizowanego przez Kujawsko-Pomorskiego Kuratora Oświaty dla uczniów klas IV–VIII szkół podstawowych w roku szkolnym 2026/2027” oraz terminarz konkursów. Jeśli kuratorium zmieni termin albo zakres, wiążący jest dokument kuratorium.

← Konkurs kuratoryjny z biologii — wszystkie województwa