Konkurs biologiczny w województwie podlaskim 2026/2027 — terminy, zakres, lektury
Wojewódzki Konkurs z Biologii przeprowadzany w szkołach podstawowych województwa podlaskiego organizuje Podlaski Kurator Oświaty. Konkurs ma trzy stopnie: szkolny, rejonowy i wojewódzki.
Poniżej zebraliśmy terminy, zakres wymagań na każdy stopień i wykaz literatury z dokumentów kuratorium (załącznik nr 2 do regulaminu konkursu i terminarz). Stan na 11 października 2026 r.
Terminy w roku szkolnym 2026/2027
| Stopień | Termin | Czas pracy |
|---|---|---|
| Szkolny | 19 listopada 2026 r. (czwartek), godz. 9:00 | 90 minut |
| Rejonowy | 5 lutego 2027 r. (piątek), godz. 10:00 | 90 minut |
| Wojewódzki | 10 marca 2027 r. (środa), godz. 10:00 | 90 minut |
Terminy pochodzą z terminarza konkursów na stronie kuratorium. Na każdym stopniu uczestnicy nie mogą korzystać z innych materiałów i przyborów pomocniczych niż długopisy.
Zasady kwalifikacji do kolejnych stopni określa regulamin konkursu — link jest w źródłach na dole strony.
Zakres — co obowiązuje na którym etapie
Konkurs obejmuje i poszerza treści podstawy programowej biologii w szkole podstawowej. Kuratorium zastrzega, że zadania wykraczające poza podstawę programową mogą obejmować inne treści szczegółowe niż wymienione w podstawie, ale ich rozwiązanie jest możliwe na podstawie informacji zawartych w zalecanej literaturze. Kuratorium przypisuje do stopni zarówno działy podstawy, jak i umiejętności (cele kształcenia).
Stopień szkolny
Treści nauczania z podstawy programowej:
- Organizacja i chemizm życia — dział I,
- Różnorodność życia — punkty II.1–II.5 (klasyfikacja organizmów, wirusy, bakterie, rośliny, grzyby),
- Organizm człowieka — punkty III.1–III.6 (skóra, układ ruchu, układ pokarmowy i odżywianie się, układ krążenia, układ odpornościowy, układ oddechowy).
Umiejętności (cele kształcenia podstawy programowej): znajomość różnorodności biologicznej oraz podstawowych zjawisk i procesów biologicznych (cel I); posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych (cel III); rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych (cel IV); znajomość uwarunkowań zdrowia człowieka (cel V).
Stopień szkolny — treści poszerzające podstawę programową
- najważniejsze pierwiastki budujące ciała organizmów — znaczenie biologiczne,
- białka, cukry, tłuszcze, kwasy nukleinowe, woda, sole mineralne — budowa, znaczenie biologiczne,
- budowa i rola aparatu Golgiego i siateczki śródplazmatycznej,
- budowa wirusów,
- budowa komórki grzybowej,
- podstawowe formy morfologiczne bakterii; budowa komórki bakterii,
- protisty — różnorodność budowy (jednokomórkowe, wielokomórkowe), budowa, czynności życiowe (oddychanie, odżywianie, rozmnażanie), drogi zakażenia i zasady profilaktyki chorób wywołanych przez protisty (toksoplazmoza, malaria),
- porosty — budowa i znaczenie; porosty jako organizmy wskaźnikowe (skala porostowa); wykorzystanie skali porostowej do oceniania stopnia zanieczyszczenia powietrza tlenkami siarki,
- czynności życiowe grzybów — sposoby rozmnażania,
- tkanki roślinne — budowa i funkcja tkanki twórczej, okrywającej, miękiszowej, wzmacniającej, przewodzącej,
- skrzypowe — budowa zewnętrzna, cechy charakterystyczne, znaczenie w przyrodzie,
- budowa wewnętrzna i modyfikacje korzenia, łodygi, liścia roślin okrytonasiennych; sposoby wegetatywnego rozmnażania roślin; budowa i rola nasiona rośliny,
- cykl rozwojowy płonnika pospolitego, nerecznicy samczej, sosny zwyczajnej, wiśni pospolitej; budowa gametofitu i sporofitu mchów i paproci jednozarodnikowych,
- rodzaje kwiatostanów (główka, koszyczek, grono, kłos, wiecha, baldach) i owoców (strąk, jagoda, pestkowiec, ziarniak, orzech); sposoby zapylania roślin i adaptacje w budowie kwiatu do tego procesu; jednopienność i dwupienność; adaptacje owocu do rozprzestrzeniania się nasion,
- cechy charakterystyczne roślin jednoliściennych i dwuliściennych,
- identyfikacja protistów i skrzypowych na podstawie cech morfologicznych,
- miejsce trawienia białek, tłuszczów i cukrów, produkty ich trawienia, miejsce ich wchłaniania; enzymy trawienne: amylaza ślinowa, amylaza trzustkowa, pepsyna, trypsyna, lipaza trzustkowa — miejsce powstawania, miejsce działania i rola; budowa zęba,
- skutki niedoboru witamin A, D, K, C, B6, B12 i składników mineralnych Mg, Fe, Ca oraz skutki niewłaściwej suplementacji witamin i składników mineralnych,
- choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zatrucia pokarmowe — przyczyny powstawania i profilaktyka,
- płaskostopie, krzywica, osteoporoza — przyczyny, objawy i profilaktyka,
- budowa i funkcja układu limfatycznego (w tym śledziony i grasicy),
- przyczyny i skutki konfliktu serologicznego, istota działania surowicy, sposoby nabywania odporności czynnej, biernej, naturalnej, sztucznej.
Stopień rejonowy — co dochodzi
Wiadomości i umiejętności ze stopnia szkolnego oraz treści nauczania z podstawy programowej: Różnorodność życia — punkt II.6 (zwierzęta), Organizm człowieka — punkty III.7–III.11 (układ moczowy i wydalanie, układ nerwowy, narządy zmysłów, układ dokrewny, rozmnażanie i rozwój), Homeostaza — dział IV. Dochodzi umiejętność: planowanie i przeprowadzanie obserwacji oraz doświadczeń, wnioskowanie w oparciu o ich wyniki (cel kształcenia II). Treści poszerzające:
- zasady prowadzenia badań biologicznych oraz obserwacje biologiczne,
- doświadczenia wykazujące obecność wybranych składników pokarmowych w produktach spożywczych,
- parzydełkowce — środowisko życia, cechy morfologiczne, cechy wspólne przedstawicieli, znaczenie w przyrodzie,
- drogi inwazji nicieni pasożytniczych (włosień spiralny, glista ludzka) i zasady profilaktyki chorób człowieka wywołanych przez te pasożyty,
- cechy charakterystyczne torbaczy i stekowców,
- rola współczulnego i przywspółczulnego układu nerwowego,
- współdziałanie układów narządów w utrzymaniu określonego poziomu glukozy we krwi,
- zdrowie jako stan równowagi środowiska wewnętrznego organizmu oraz choroby jako zaburzenia homeostazy,
- rozpoznawanie rodzimych gatunków płazów i gadów: traszka grzebieniasta, salamandra plamista, grzebiuszka ziemna, rzekotka drzewna, kumak nizinny, żaba trawna, ropucha zielona, żmija zygzakowata, zaskroniec zwyczajny, padalec zwyczajny, jaszczurka żyworodna, jaszczurka zwinka, żółw błotny,
- sposoby rozmnażania się i rozwój parzydełkowców (chełbi modrej, stułbi płowej), płazińców (tasiemca uzbrojonego), nicieni (glisty ludzkiej), pierścienic (dżdżownicy ziemnej), owadów (rozwój złożony z przeobrażeniem zupełnym i niezupełnym),
- parathormon, kalcytonina, kortyzol, adrenalina — miejsce wytwarzania i rola w organizmie człowieka.
Stopień wojewódzki — co dochodzi
Wiadomości i umiejętności ze stopni szkolnego i rejonowego oraz działy podstawy programowej: Genetyka (dział V), Ewolucja życia (dział VI), Ekologia i ochrona środowiska (dział VII), Zagrożenia różnorodności biologicznej (dział VIII). Dochodzi umiejętność: postawa wobec przyrody i środowiska (cel kształcenia VI). Treści poszerzające — z zakresu podstawy programowej szkoły ponadpodstawowej:
- hemofilia, daltonizm, fenyloketonuria — objawy i zasady ich dziedziczenia,
- fizyczne, chemiczne i biologiczne czynniki mutagenne,
- formy ochrony przyrody w Polsce,
- etapy ekspresji genów u eukariontów,
- skład chemiczny organizmów, znaczenie wody dla organizmów, węglowodany, białka, lipidy, kwasy nukleinowe — budowa, właściwości, znaczenie dla organizmu, wykrywanie.
Na co zwrócić uwagę w podlaskim
- Podział organizmu człowieka na dwa stopnie. Sześć pierwszych układów (III.1–III.6) jest na stopniu szkolnym, pozostałe (III.7–III.11) i homeostaza — na rejonowym. Zwierzęta (II.6) dochodzą dopiero na stopniu rejonowym.
- Treści poszerzające są już na stopniu szkolnym — m.in. protisty, porosty ze skalą porostową, tkanki roślinne i cykle rozwojowe czterech gatunków roślin.
- Literatura to także konkretne strony internetowe — kuratorium podaje ich adresy. Zadania wykraczające poza podstawę programową mają być możliwe do rozwiązania na podstawie zalecanej literatury.
Literatura i teksty internetowe — wykaz kuratorium
Wykaz literatury i tekstów internetowych obowiązujących uczestników przepisujemy z załącznika nr 2 w całości — tak jak kuratorium podaje go osobno dla każdego stopnia.
Stopień szkolny
- Podręczniki do nauczania biologii dopuszczone do użytku w szkole podstawowej, a także dostosowane do nich zeszyty ćwiczeń.
- Atlas anatomiczny, np.: Robert Stawarz — „Tajemnice ciała”, wyd. Nowa Era, 2017 r. (powłoka ciała, układ szkieletowy, układ mięśniowy, układ pokarmowy, układ oddechowy, układ krążenia, odporność organizmu).
- Chemiczna budowa organizmów — https://zpe.gov.pl/a/chemiczna-budowa-organizmow/DAYUl06OE
- Paprocie, skrzypy i widłaki — https://zpe.gov.pl/a/paprocie-skrzypy-i-widlaki/DkQHNUMsV
- Cechy adaptacyjne mszaków do życia na lądzie — https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DvzJUCMVz
- Paprotniki – pierwsze organowce lądowe — https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DAe9hm5vn
- Cechy budowy roślin jednoliściennych i dwuliściennych — https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DPah8ZB8x
- Kwiaty i kwiatostany — https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D1D1cmMlX
- Owoce – budowa, typy, znaczenie w biologii roślin — https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DG2lkvXHF
Stopień rejonowy
- Literatura określona dla stopnia szkolnego.
- Atlas anatomiczny, np.: Robert Stawarz — „Tajemnice ciała”, wyd. Nowa Era, 2017 r. (układ nerwowy, narządy zmysłów, układ hormonalny, układ rozrodczy).
- Podręczniki do nauczania biologii dopuszczone do użytku w szkole ponadpodstawowej (liceum ogólnokształcące i technikum), np.: Anna Helmin, Jolanta Holeczek — „Biologia na czasie 1. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy”, wyd. Nowa Era, 2019 r. — https://flipbook.nowaera.pl/dokumenty/Flipbook/Biologia-na-czasie[ZP][kl_1][pr_2019]/ (Badania przyrodnicze).
- Gruczoły dokrewne i ich hormony — https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D18LLRDtH
Stopień wojewódzki
- Literatura określona dla stopni szkolnego i rejonowego.
- Przebieg i znaczenie mitozy — https://zpe.gov.pl/a/wprowadzenie/DNrF6Wfl2
- Przebieg i znaczenie mejozy — https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D141KmHp8
- Podręczniki do nauczania biologii dopuszczone do użytku w szkole ponadpodstawowej (liceum ogólnokształcące i technikum), np.: Anna Helmin, Jolanta Holeczek — „Biologia na czasie 1. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy”, wyd. Nowa Era, 2019 r. (Chemiczne podstawy życia, bez wzorów chemicznych).
Kurs dla województwa podlaskiego
Mamy kurs etapu szkolnego ułożony pod zakres województwa podlaskiego.
Źródła
Stan na 11 października 2026 r. Źródła: „Zakres wiadomości i umiejętności wymaganych na poszczególnych stopniach Wojewódzkiego Konkursu z Biologii przeprowadzanego w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2026/2027” (załącznik nr 2), regulamin konkursu i terminarz. Jeśli kuratorium zmieni termin albo zakres, wiążący jest dokument kuratorium.