Konkurs biologiczny w województwie łódzkim 2026/2027 — terminy, zakres, lektury

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Biologii dla uczniów szkół podstawowych województwa łódzkiego organizuje Łódzki Kurator Oświaty. Konkurs ma trzy etapy: szkolny, rejonowy i wojewódzki.

Poniżej zebraliśmy terminy, progi, zakres wymagań na każdy etap i wykaz literatury z dokumentów kuratorium: zakresu wymagań, regulaminu konkursu i terminarzy. Stan na 11 października 2026 r.

Terminy w roku szkolnym 2026/2027

Etap	Termin	Wyniki
Szkolny	24 listopada 2026 r. (wtorek), godz. 9:00, 60 minut	ogłasza dyrektor szkoły 25 listopada 2026 r.; wgląd 26 listopada; wyniki ostateczne 2 grudnia 2026 r.
Rejonowy	11 grudnia 2026 r. (piątek), godz. 10:00, 90 minut	wyniki 16 grudnia 2026 r.; wyniki ostateczne 7 stycznia 2027 r.
Wojewódzki	26 lutego 2027 r. (piątek), godz. 10:00, 120 minut	wyniki 3 marca 2027 r.; wyniki ostateczne 12 marca 2027 r.

Na każdy etap trzeba stawić się 30 minut przed rozpoczęciem.

Na wszystkich etapach wolno korzystać z: czarno lub niebiesko piszącego długopisu, linijki z podziałką centymetrową, tablicy kodu genetycznego, tablicy budowy aminokwasów i zasad azotowych oraz kalkulatora prostego. Nie wolno używać korektora, długopisów suchościeralnych ani innych materiałów i przedmiotów spoza tej listy; nie wolno wnosić telefonu komórkowego ani mieć smartwatcha.

Co dzieje się po każdym etapie

Etap szkolny: dyrektor szkoły ogłasza wyniki najpóźniej następnego dnia roboczego po konkursie, do godz. 15:00.
Wgląd do pracy konkursowej jest jednorazowy i trwa najwyżej 20 minut; uczeń ogląda pracę w obecności rodzica lub opiekuna prawnego.
Lista laureatów i finalistów jest ogłaszana na stronie Kuratorium Oświaty w Łodzi w ciągu 5 dni roboczych od jej zatwierdzenia przez Łódzkiego Kuratora Oświaty.

Progi punktowe

Do etapu rejonowego kwalifikują się wszyscy uczestnicy, którzy na etapie szkolnym uzyskali minimum 80% punktów. Jeśli próg osiągnie mniej niż 10% uczestników etapu szkolnego, kwalifikuje się 10% uczestników z najwyższymi wynikami (przy równej liczbie punktów — odpowiednio więcej).
Do etapu wojewódzkiego — minimum 85% punktów na etapie rejonowym. Jeśli próg osiągnie mniej niż 25% uczestników etapu rejonowego, kwalifikuje się 25% uczestników z najwyższymi wynikami (przy równej liczbie punktów — odpowiednio więcej).
Tytuł laureata — minimum 90% punktów na etapie wojewódzkim. Jeśli próg osiągnie mniej niż 20% uczestników etapu wojewódzkiego, tytuł uzyskuje 20% uczestników z najwyższymi wynikami (przy równej liczbie punktów — odpowiednio więcej).
Tytuł finalisty — uczestnicy etapu wojewódzkiego, którzy nie otrzymali tytułu laureata, a uzyskali co najmniej 50% punktów.

Źródło: Regulamin Wojewódzkiego Konkursu Przedmiotowego z Biologii 2026/2027.

Zakres — co obowiązuje na którym etapie

Uczestnicy powinni wykazać się wiedzą i umiejętnościami z podstawy programowej biologii dla klas IV–VIII. Dla każdego etapu kuratorium podaje wymagania oraz osobną listę „wiedzy i umiejętności wykraczających poza podstawę programową”. Każdy kolejny etap obejmuje też wiedzę i umiejętności z etapów wcześniejszych.

Poniżej podajemy tematy każdego etapu ze szczegółami, które kuratorium wymienia z nazwy, oraz pełne listy treści wykraczających poza podstawę programową. Pełne brzmienie wszystkich punktów jest w dokumencie kuratorium.

Umiejętności wymagane na każdym etapie

planowanie i przeprowadzanie prostych doświadczeń: problem badawczy i hipoteza, warunki brzegowe doświadczeń, próba badawcza i kontrolna, obserwacje, dokumentowanie i analiza wyników (tabela, wykres, diagram), przekształcanie danych tabelarycznych w wykres lub diagram, wnioski ogólne i szczegółowe,
znajomość różnorodności biologicznej oraz podstawowych zjawisk i procesów — opisywanie, porządkowanie i rozpoznawanie organizmów wszystkich królestw,
wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w organizmach i środowisku, interpretowanie zależności między organizmami a środowiskiem,
wskazywanie, że różnorodność biologiczna jest wynikiem procesów ewolucyjnych,
posługiwanie się informacjami z materiałów źródłowych, korzystanie z różnych źródeł i metod pozyskiwania informacji: informacje tekstowe, graficzne (diagramy, wykresy, rysunki i zdjęcia makroskopowe i mikroskopowe) i dane liczbowe,
posługiwanie się podstawową terminologią biologiczną,
stosowanie wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych — wyjaśnianie zależności przyczynowo-skutkowych, przedstawianie opinii i argumentów.

Etap szkolny

Organizacja i chemizm życia. Wirusy: hierarchiczna organizacja budowy organizmów; makroelementy (C, H, O, N, S, P, Na, Ca, Mg, K), w tym rola pierwiastków biogennych, i mikroelementy (J, Fe, F), ich znaczenie oraz skutki nadmiaru i niedoboru na poziomie komórki i organizmu; właściwości fizyczne i chemiczne wody, znaczenie wody i soli mineralnych; budowa i funkcje białek, cukrów, tłuszczów i kwasów nukleinowych (budowa strukturalna, typy wiązań chemicznych, monomery, klasyfikacja, właściwości fizykochemiczne); rozpoznawanie na podstawie wzorów cukrów prostych (ryboza i deoksyryboza, glukoza i fruktoza), tłuszczów i białek; funkcje błonnika i cholesterolu; wykrywanie cukrów prostych, skrobi i białek za pomocą odczynników chemicznych; witaminy (A, D, E, K, C, B1, B2, B6, B12, kwas foliowy) — klasyfikacja, funkcje, skutki niedoboru i nadmiaru; fotosynteza (substraty, produkty, warunki, lokalizacja w komórce, etapy) i doświadczenie wykazujące wpływ ditlenku węgla, światła (zjawisko etiolacji) i temperatury na jej intensywność; oddychanie tlenowe i fermentacja jako procesy prowadzące do uzyskania ATP (substraty, produkty, warunki, lokalizacja w komórce, zysk energetyczny, etapy); wzór i funkcje ATP; znaczenie fermentacji dla człowieka i jej typy; czynności życiowe organizmów (odżywianie, oddychanie, rozmnażanie, wydalanie); doświadczenie wykazujące, że podczas fermentacji drożdże wydzielają ditlenek węgla; budowa wirusów (ze szczególnym uwzględnieniem bakteriofagów), choroby wirusowe człowieka (grypa, odra, ospa, różyczka, świnka, AIDS), drogi rozprzestrzeniania się wirusów i profilaktyka; uzasadnienie, dlaczego wirusy nie są organizmami.
Budowa i funkcjonowanie komórki. Różnorodność życia. Klasyfikacja organizmów: porównanie komórek bakterii, roślin, grzybów, protistów i zwierząt; współczesne zasady systemu klasyfikacji biologicznej (taksony w świecie roślin i zwierząt), system naturalny a sztuczny, określanie pokrewieństwa na podstawie drzewa rodowego; cechy pozwalające przyporządkować organizm do królestwa, prosty klucz do oznaczania i zasada klucza dichotomicznego; związek budowy organelli z funkcją (błona komórkowa, cytozol, jądro komórkowe, mitochondrium, plastydy — chloroplasty, amyloplasty i chromoplasty, siateczka śródplazmatyczna — RER i SER, aparat Golgiego, lizosomy, rybosomy, ściana komórkowa, wakuola) i ich rozpoznawanie na rysunkach i fotografiach; przebieg i znaczenie mitozy i mejozy, w tym w cyklach życiowych haplontów i diplontów; etapy cyklu komórkowego i ich funkcje; organizacja DNA w genomie i lokalizacja DNA w komórce (chromatyna, chromosom, jądrowe i pozajądrowe DNA).
Bakterie, grzyby, protisty: środowisko i tryb życia; cechy budowy, rozpoznawanie przedstawicieli, różnorodność form; wybrane czynności życiowe (wymiana gazowa, odżywianie, reakcje na czynniki zewnętrzne, cykle życiowe i rozmnażanie); identyfikacja nieznanego organizmu; drogi rozprzestrzeniania się i profilaktyka chorób wywoływanych przez bakterie i protisty (gruźlica, borelioza, tężec, salmonelloza, toksoplazmoza, malaria); znaczenie bakterii, protistów i grzybów w przyrodzie i gospodarce człowieka.
Różnorodność świata roślin: cechy morfologiczne, anatomiczne i czynności życiowe roślin (mszaki, paprotniki, nagozalążkowe, okrytozalążkowe); tkanki roślinne i ich cechy adaptacyjne (zdjęcia mikroskopowe i rysunki); identyfikacja nieznanego organizmu jako przedstawiciela mchów, paprociowych, widłakowych, skrzypowych, nagozalążkowych, okrytozalążkowych; organy wegetatywne, ich funkcje i modyfikacje korzeni, łodyg i liści; organy generatywne (kwiat, owoc), budowa nasion, przyporządkowanie typu owocu do rośliny (gatunki rodzime); rozmnażanie wegetatywne; rozprzestrzenianie się nasion i owoców oraz zależność między budową diaspor a sposobem ich rozprzestrzeniania (anemochoria, hydrochoria, zoochoria); rozpoznawanie rodzimych gatunków roślin użytkowych i chronionych; znaczenie roślin w przyrodzie i gospodarce człowieka.
Różnorodność zwierząt: cechy pozwalające zaklasyfikować organizm do parzydełkowców, płazińców, nicieni, pierścienic, stawonogów, mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków, ssaków i identyfikacja nieznanego organizmu; środowisko, tryb życia i adaptacje tych zwierząt; cykle rozwojowe tasiemca uzbrojonego i nieuzbrojonego, glisty ludzkiej, włośnia spiralnego oraz owadów o przeobrażeniu zupełnym (różne typy larw i poczwarek) i niezupełnym; profilaktyka chorób wywołanych przez pasożyty zwierzęce; adaptacje zwierząt do warunków życia (pokrycie ciała, narządy wymiany gazowej, termika organizmu), rozmnażanie i rozwój kręgowców; porównywanie i rozpoznawanie grup kręgowców; działania człowieka wpływające na różnorodność kręgowców; znaczenie zwierząt w przyrodzie i gospodarce człowieka; rozpoznawanie rodzimych gatunków zwierząt chronionych (polskie nazwy rodzajowe).

Etap szkolny — wiedza i umiejętności wykraczające poza podstawę programową

elementy budowy komórki i ich funkcje (błona komórkowa, jądro, chloroplasty, mitochondria, wakuola, rybosomy, lizosomy, peroksysomy, ściana komórkowa, cytozol, aparat Golgiego, siateczka śródplazmatyczna i jej rodzaje), w tym budowa i funkcja jądra komórkowego,
określanie aminokwasów w krótkim peptydzie na podstawie ich wzorów (przy użyciu karty wzorów aminokwasów),
związek budowy błony komórkowej z jej funkcjami (obecność i brak glikokaliksu), wpływ czynników fizycznych i chemicznych na budowę i właściwości błony (temperatura, zmiany proporcji związków strukturalnych); rodzaje transportu do i z komórki (dyfuzja prosta i wspomagana, transport aktywny, endocytoza i egzocytoza); rola błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; doświadczenia wykazujące osmozę, plazmolizę i deplazmolizę (roztwory hipo-, hiper- i izoosmotyczne),
procesy anaboliczne i kataboliczne — definicje,
budowa, znaczenie i właściwości enzymów; inhibicja kompetycyjna i niekompetycyjna,
etapy interfazy (faza G1, S, G2) oraz fazy mitozy i mejozy (profaza, metafaza, anafaza, telofaza),
cykl lityczny a lizogeniczny wirusów,
czynności życiowe bakterii: odżywianie (samożywne fotosyntetyzujące i chemosyntetyzujące, saprobionty i pasożyty), oddychanie beztlenowe i tlenowe, transfer genów (koniugacja, transdukcja i transformacja); znaczenie tych procesów dla zmienności genetycznej bakterii i ich adaptacji do warunków środowiska; klasyfikacja bakterii względem budowy ściany komórkowej (Gram+, Gram−),
porównanie na podstawie schematów cykli życiowych grzybów (sprzężniaki, workowce i podstawczaki), fazy jądrowe (haplofaza, dikariofaza, diplofaza); znaczenie i rodzaje mikoryzy (ektomikoryza i endomikoryza),
budowa gametofitu męskiego i żeńskiego mszaków, paprotników, roślin nagonasiennych i okrytonasiennych,
wzór i narys kwiatowy,
etapy kiełkowania roślin,
definicje ruchów roślin (tropizmy i nastie),
lokalizacja, budowa i znaczenie tkanek zwierzęcych, ich rozpoznawanie (zdjęcia i schematy) oraz związek budowy tkanki z funkcją.

Etap rejonowy — co dochodzi

Organizm człowieka: budowa narządów i układów w powiązaniu z funkcją, istota zachodzących w nich procesów, współdziałanie układów — powłoka ciała, układ ruchu, pokarmowy, oddechowy, krążenia, odpornościowy, wydalniczy, nerwowy i narządy zmysłów, dokrewny i rozrodczy (z uwzględnieniem rozwoju ontogenetycznego człowieka); rozpoznawanie elementów budowy na schematach i modelach; grupy krwi układu ABO i Rh, zasady transfuzji i społeczne znaczenie krwiodawstwa; typy odporności (pierwotna i wtórna; wrodzona i nabyta; swoista i nieswoista), różnica między surowicą a szczepionką i mechanizmy ich działania, znaczenie przeszczepów; przykłady schorzeń układów i narządów, zasady profilaktyki, konieczność konsultacji lekarskiej; czynniki wpływające na prawidłowe funkcjonowanie układów, w tym prawidłowe odżywianie i aktywność fizyczna; czynniki negatywnie wpływające na zdrowie (palenie papierosów, niewłaściwe odżywianie, alergeny, stres, hałas, zaburzenia snu, alkohol, narkotyki, substancje psychoaktywne, dopalacze, środki dopingujące, e-papierosy).
Homeostaza: zdrowie jako stan równowagi środowiska wewnętrznego, choroby jako zaburzenia homeostazy; powiązania strukturalne i funkcjonalne między narządami i układami; czynniki zaburzające homeostazę (stres, substancje szkodliwe, czynniki biologiczne, chemiczne, fizyczne, w tym narkotyki, nadużywanie leków, używek); wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie człowieka (CO2, CO, SO2, NO2, pyły, węglowodory).

Etap rejonowy — wiedza i umiejętności wykraczające poza podstawę programową

mechanizmy i narządy odpowiedzialne za utrzymanie parametrów środowiska wewnętrznego: termoregulacja, osmoregulacja, rola stałości płynów ustrojowych (np. stężenia glukozy we krwi, poziomu wapnia we krwi), stałości ciśnienia krwi; rola hormonów w reakcjach na stres,
rola wybranych hormonów człowieka: insulina, glukagon, parathormon, kalcytonina, hormony płciowe, adrenalina, T3 i T4,
przebieg cyklu menstruacyjnego z uwzględnieniem roli hormonów płciowych,
mechanizm przewodzenia impulsów nerwowych, rodzaje synaps i cechy potencjału czynnościowego,
odruchy warunkowe i bezwarunkowe oraz ich przykłady,
rozpoznawanie na schemacie elementów budowy mózgowia człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem budowy kory mózgowej i umiejscowienia podstawowych ośrodków (wzroku, słuchu, mowy, ruchu, czucia),
budowa i funkcje elementów nefronu.

Etap wojewódzki — co dochodzi

Genetyka: znaczenie mitozy i mejozy, komórki haploidalne i diploidalne, budowa chromosomu, autosomy i chromosomy płci, prawidłowe i nieprawidłowe kariotypy człowieka; struktura podwójnej helisy DNA, jej rola w przechowywaniu informacji genetycznej i replikacji, znaczenie replikacji semikonserwatywnej; dziedziczenie cech jednogenowych; dziedziczenie płci i choroby sprzężone z płcią (np. daltonizm, hemofilia, dystrofia mięśniowa); jednogenowe krzyżówki genetyczne z szachownicą Punnetta, analiza drzew rodowych, dziedziczenie grup krwi w układzie ABO i Rh; mutacje genowe i chromosomowe (liczbowe i strukturalne), ich przyczyny (czynniki mutagenne), skutki i przykłady chorób (np. mukowiscydoza, fenyloketonuria, zespół Downa, zespół Turnera, zespół Klinefeltera); nowotwory jako skutek niekontrolowanych podziałów komórkowych i czynniki sprzyjające ich rozwojowi.
Ewolucja życia: pojęcie ewolucji, źródła wiedzy o jej przebiegu i świadectwa; podobieństwa i różnice między człowiekiem a innymi naczelnymi; dobór naturalny (stabilizujący, kierunkowy, rozrywający) i sztuczny; specjacja właściwa a transformacja filetyczna; specjacja allopatryczna i sympatryczna; przyczyny i skutki dryfu genetycznego; chronologia etapów antropogenezy.
Ekologia i ochrona środowiska wraz z bioróżnorodnością: tolerancja ekologiczna i interpretacja wykresu zakresu tolerancji; żywe i nieożywione elementy przyrody i zależności między nimi; cechy populacji, obserwacja liczebności, rozmieszczenia i zagęszczenia gatunku rośliny zielnej w terenie; zależności pokarmowe (łańcuchy i sieci pokarmowe), producenci, konsumenci, reducenci i ich rola w obiegu materii i przepływie energii; poziomy i piramidy troficzne; oddziaływania antagonistyczne i nieantagonistyczne; porosty jako organizmy wskaźnikowe (bioindykacja), skala porostowa; odnawialne i nieodnawialne zasoby przyrody; przyczyny i skutki zanieczyszczenia wód, powietrza i gleby, podstawowe metody rekultywacji; istota różnorodności biologicznej; gospodarcze użytkowanie ekosystemów wodnych i lądowych, w tym sprzyjające zachowaniu różnorodności; wpływ człowieka na różnorodność biologiczną i konieczność jej ochrony; formy ochrony przyrody w Polsce, szczególnie parki narodowe; przyczyny zagrożeń różnorodności biologicznej i ich skutki.

Etap wojewódzki — wiedza i umiejętności wykraczające poza podstawę programową

zastosowania osiągnięć genetyki i biotechnologii (np. w medycynie, rolnictwie, ochronie środowiska),
sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej; różnica między informacją genetyczną a kodem genetycznym; cechy kodu genetycznego,
dziedziczenie dwugenowe oparte na drugim prawie Mendla; dwugenowe krzyżówki genetyczne z szachownicą Punnetta,
prawidłowy kariotyp człowieka i kariotypy: zespołu Turnera, zespołu Downa, zespołu Klinefeltera,
odczytywanie zapisu DNA i mRNA z użyciem kodu genetycznego,
przebieg i znaczenie biosyntezy białek oraz rola kwasów RNA,
istota technik inżynierii genetycznej: metoda PCR, elektroforeza DNA, sekwencjonowanie DNA,
organizm GMO, w tym transgeniczny; sposoby otrzymywania organizmów transgenicznych,
istota terapii genowej,
określanie pokrewieństwa ewolucyjnego gatunków na podstawie drzewa filogenetycznego,
założenia prawa Hardy’ego–Weinberga i stosowanie równania Hardy’ego–Weinberga do obliczania częstości alleli, genotypów i fenotypów w populacji,
globalne skutki zanieczyszczenia atmosfery — efekt cieplarniany, dziura ozonowa, kwaśne deszcze,
wpływ działalności człowieka na różnorodność biologiczną,
znaczenie restytucji i reintrodukcji gatunków dla zachowania różnorodności biologicznej (z przykładami).

Na co zwrócić uwagę w łódzkim

Treści ponad podstawę programową są już na etapie szkolnym — m.in. enzymy i inhibicja, transport przez błony, transfer genów u bakterii, cykle życiowe grzybów.
Krótki odstęp między etapami: od etapu szkolnego (24 listopada) do rejonowego (11 grudnia) jest 17 dni.
Na konkursie wolno korzystać z tablicy kodu genetycznego oraz tablicy budowy aminokwasów i zasad azotowych.

Literatura — wykaz kuratorium

Wykazy literatury obowiązującej uczestników przepisujemy z dokumentu kuratorium w całości — tak jak kuratorium podaje je osobno dla każdego etapu, razem z tytułami podręczników.

Etap szkolny

Sęktas M., Stawarz J., Puls życia. Klasa 5. Podręcznik dla szkół podstawowych, Nowa Era.
Fiałkowska-Kołek M., Gębica S., Siwik A., Puls życia 6. Podręcznik do szkoły podstawowej, Nowa Era.
Guzik M., Kozik R., Krotke A., Matuszewska R., Tyc A., Zamachowski W., Biologia na czasie 1. Podręcznik dla szkół ponadpodstawowych. Zakres rozszerzony, Nowa Era.
Guzik M., Kozik R., Zamachowski W., Biologia na czasie 2. Podręcznik dla szkół ponadpodstawowych. Zakres rozszerzony, Nowa Era.
Encyklopedia Biologiczna, wyd. Greg; atlas do rozpoznawania drzew: https://www.drzewapolski.pl/Drzewa/atlas_drzew.html
Zintegrowana Platforma Edukacyjna — poziom podstawowy i ponadpodstawowy (zpe.gov.pl).
Platforma edukacyjna Pi-stacja — darmowe wideolekcje (pistacja.tv).

Etap rejonowy

Jefimow M., Puls życia 7. Nowa edycja 2023–2025. Podręcznik do szkoły podstawowej, Nowa Era.
Dubert F., Guzik M., Helmin A., Holeczek J., Krawczyk S., Zamachowski W., Biologia na czasie 3. Podręcznik dla szkół ponadpodstawowych. Zakres rozszerzony, Nowa Era.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna — poziom podstawowy i ponadpodstawowy (zpe.gov.pl).
Platforma edukacyjna Pi-stacja — darmowe wideolekcje (pistacja.tv).

Etap wojewódzki

Literatura obowiązująca w etapie szkolnym i rejonowym oraz:

Sągin B., Boczarowski A., Sęktas M., Puls życia 8. Nowa edycja 2024–2026. Podręcznik do szkoły podstawowej, Nowa Era.
Dubert F., Jurgowiak M., Zamachowski W., Biologia na czasie 4. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres rozszerzony, Nowa Era.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna — poziom podstawowy i ponadpodstawowy (zpe.gov.pl).
Platforma edukacyjna Pi-stacja — darmowe wideolekcje (pistacja.tv).

Kurs dla województwa łódzkiego

Mamy kurs etapu szkolnego ułożony pod zakres województwa łódzkiego.

Kurs — etap szkolny →

Źródła

Stan na 11 października 2026 r. Źródła: „Zakres wymagań na poszczególne etapy Wojewódzkiego Konkursu Przedmiotowego z Biologii dla uczniów szkół podstawowych w roku szkolnym 2026/2027”, regulamin konkursu i terminarze etapów (załączniki 12a–12c). Jeśli kuratorium zmieni termin albo zakres, wiążący jest dokument kuratorium.

← Konkurs kuratoryjny z biologii — wszystkie województwa