Konkurs biologiczny w województwie lubelskim 2026/2027 — terminy, zakres, lektury
Konkurs Biologiczny dla uczniów szkół podstawowych województwa lubelskiego organizuje Lubelski Kurator Oświaty. Konkurs ma trzy etapy: I (szkolny), II (rejonowy) i III (wojewódzki). Na każdym etapie do zdobycia jest 40 punktów.
Poniżej zebraliśmy terminy, zakres wymagań na każdy etap i wykaz literatury z dokumentów kuratorium. Stan na 11 października 2026 r.
Terminy w roku szkolnym 2026/2027
| Etap | Termin | Wyniki |
|---|---|---|
| I — szkolny | 21 października 2026 r., godz. 9:00, 60 minut | lista zakwalifikowanych do etapu rejonowego udostępniana dyrektorom szkół 6 listopada 2026 r. po godz. 10:00 |
| II — rejonowy | 24 listopada 2026 r., godz. 9:00, 90 minut | wyniki 16 grudnia 2026 r.; ostateczna lista zakwalifikowanych do etapu wojewódzkiego do 15 stycznia 2027 r. |
| III — wojewódzki | 24 lutego 2027 r., godz. 10:00, 90 minut | wyniki 17 marca 2027 r.; ostateczna lista laureatów do 23 kwietnia 2027 r. |
Terminy pochodzą z „Terminarza eliminacji” (załącznik do regulaminu). Zasady kwalifikacji do kolejnych etapów określa regulamin konkursów na stronie kuratorium.
Zakres — co obowiązuje na którym etapie
Na wszystkich trzech etapach obowiązuje podstawa programowa biologii dla klas IV–VIII (rozporządzenie z 14 lutego 2017 r., Dz. U. z 2017 r. poz. 356 z późn. zm.) ze zmianami z 2024 roku. Kuratorium wskazuje, które jej działy przypadają na który etap; każdy kolejny etap obejmuje też to, co było wcześniej.
Etap I (szkolny)
Wymagania ogólne podstawy programowej oraz wymagania szczegółowe z punktów:
- Organizacja i chemizm życia.
- Różnorodność życia: klasyfikacja organizmów; wirusy — bezkomórkowe formy materii; bakterie — organizmy jednokomórkowe; różnorodność i jedność roślin (tkanki roślinne, mchy, paprociowe, rośliny nagonasienne, rośliny okrytonasienne); grzyby — organizmy cudzożywne; różnorodność i jedność świata zwierząt (tkanki zwierzęce na przykładzie organizmu człowieka; bezkręgowce — płazińce, nicienie, pierścienice, stawonogi, mięczaki; kręgowce — ryby, płazy, gady, ptaki, ssaki).
Do tego umiejętności: odczytywanie, analizowanie, interpretowanie i przetwarzanie informacji tekstowych, graficznych i liczbowych z wykresów, schematów i diagramów; planowanie doświadczeń biologicznych, określanie warunków doświadczenia (próba kontrolna i badawcza), dokumentowanie i analizowanie wyników, formułowanie problemów badawczych, hipotez i wniosków; interpretowanie informacji i wyjaśnianie związków przyczynowo-skutkowych między budową struktur a procesami w nich zachodzącymi.
Etap II (rejonowy) — co dochodzi
- Organizm człowieka: skóra; układ ruchu; układ pokarmowy i odżywianie się; układ krążenia; układ odpornościowy; układ oddechowy; układ moczowy i wydalanie; układ nerwowy; narządy zmysłów; układ dokrewny; rozmnażanie i rozwój.
- Homeostaza.
Etap III (wojewódzki) — co dochodzi
- Genetyka: struktura i rola DNA; znaczenie struktury podwójnej helisy w replikacji i znaczenie replikacji; budowa chromosomu, autosomy i heterosomy; znaczenie mitozy i mejozy, komórki haploidalne i diploidalne; nowotwory — czynniki mutagenne, mechanizm powstawania; dziedziczenie jednogenowe; genotyp, fenotyp, gen, allel, homozygota, heterozygota, dominacja, recesywność; dziedziczenie płci u człowieka i chorób sprzężonych z płcią (hemofilia, daltonizm); dziedziczenie grup krwi (układ AB0, czynnik Rh); mutacje — przyczyny (czynniki mutagenne) i mechanizm powstawania; choroby genetyczne — mukowiscydoza, zespół Downa.
- Ewolucja życia: istota procesu ewolucji i źródła wiedzy o jej przebiegu; dobór naturalny i sztuczny; podobieństwa i różnice między człowiekiem a małpami człekokształtnymi.
- Ekologia i ochrona środowiska: żywe i nieożywione elementy ekosystemu; cechy populacji (liczebność, zagęszczenie, rozrodczość, śmiertelność, struktura przestrzenna, wiekowa i płciowa); oddziaływania antagonistyczne i nieantagonistyczne; struktura troficzna ekosystemu; łańcuchy pokarmowe i sieci troficzne; zakres tolerancji organizmu; odnawialne i nieodnawialne zasoby przyrody; zasady zrównoważonego rozwoju; zagrożenia dla środowiska wynikające z działań człowieka, w tym zmiany klimatu, i sposoby ich zwalczania.
- Zagrożenia różnorodności biologicznej: istota różnorodności biologicznej; wpływ człowieka na różnorodność biologiczną; sposoby jej ochrony; formy ochrony przyrody w Polsce i ich znaczenie dla zachowania gatunków i ekosystemów.
Poszerzenie treści podstawy programowej na etapie wojewódzkim: budowa aminokwasów, wiązania peptydowe, białka proste i złożone, biologiczne znaczenie białek (albuminy, globuliny, histony, kolagen, keratyna, fibrynogen, hemoglobina, mioglobina), struktura 1-, 2-, 3- i 4-rzędowa białek · rodzaje transportu substancji do i z komórki (dyfuzja prosta i wspomagana, transport aktywny, endocytoza i egzocytoza) · budowa i funkcje ATP · związek budowy mitochondrium z przebiegiem oddychania komórkowego, etapy oddychania komórkowego · przebieg i znaczenie transkrypcji i translacji · współpraca chloroplastów i mitochondriów w przetwarzaniu energii w komórce, dowody na półautonomiczność tych struktur · azotowe produkty przemiany materii u zwierząt i sposoby ich usuwania · hierarchiczna budowa organizmu człowieka · protisty — organizmy o różnorodnej budowie komórkowej · porosty jako organizmy wskaźnikowe · budowa i charakterystyka widłakowych i skrzypowych.
Forma zadań
Zadania w arkuszu mają formę zamkniętą lub otwartą. W zadaniach zamkniętych (np. wielokrotnego wyboru, prawda/fałsz, na dobieranie) uczeń wybiera jedną lub więcej z podanych odpowiedzi; w otwartych tworzy odpowiedź samodzielnie, adekwatnie do czasowników operacyjnych użytych w poleceniu. Zadania mogą składać się z kilku poleceń i wymagać łączenia wiedzy z różnych dziedzin biologii.
Na co zwrócić uwagę w lubelskim
- Treści poszerzające są tylko na etapie wojewódzkim. Na etapie szkolnym i rejonowym kuratorium wskazuje wyłącznie działy podstawy programowej.
- Lista grup organizmów na etapie szkolnym jest imienna. Nie ma na niej protistów ani widłakowych i skrzypowych — te grupy kuratorium wymienia dopiero wśród treści poszerzających etapu wojewódzkiego.
- Czas i punkty. Etap szkolny trwa 60 minut, rejonowy i wojewódzki po 90 minut; na każdym do zdobycia jest 40 punktów.
Literatura — wykaz kuratorium
Wykaz przepisujemy z dokumentu kuratorium w całości („Literatura dla nauczycieli i uczniów”). Kuratorium podaje jeden wykaz, bez podziału na etapy.
Literatura dla nauczycieli i uczniów
- Podręczniki do biologii dopuszczone przez MEN do użytku szkolnego, uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego w szkole podstawowej.
- Atlas „BIOLOGIA, klasy 5–6 szkoła podstawowa”, wydawnictwo WSiP, Warszawa 2018.
- Praca zbiorowa, Atlas anatomiczny. Tajemnice ciała, Nowa Era, 2008.
- Praca zbiorowa, Biologia Campbella, Wydawnictwo Rebis, Poznań 2018 (w zakresie poszerzonych treści objętych konkursem).
Kurs dla województwa lubelskiego
Mamy dwa kursy ułożone pod zakres województwa lubelskiego. Kurs etapu szkolnego obejmuje materiał etapu I. Kurs etapu rejonowego zawiera to, co dochodzi na etapie II — organizm człowieka i homeostazę; materiału etapu szkolnego nie powtarza — powtórkę robisz w kursie etapu I.
Źródła
Stan na 11 października 2026 r. Źródła: „Część II. Zakresy wymagań na poszczególnych etapach konkursów przedmiotowych dla uczniów szkół podstawowych województwa lubelskiego organizowanych przez Lubelskiego Kuratora Oświaty w roku szkolnym 2026/2027” (rozdział 9. Konkurs biologiczny) oraz „Terminarz eliminacji”. Jeśli kuratorium zmieni termin albo zakres, wiążący jest dokument kuratorium.