Konkurs biologiczny w województwie małopolskim 2026/2027 — terminy, zakres, lektury

Małopolski Konkurs Biologiczny dla uczniów szkół podstawowych organizuje Małopolski Kurator Oświaty. Mogą w nim startować uczniowie klas IV–VIII. Konkurs ma trzy etapy: szkolny, rejonowy i wojewódzki.

Tematyka konkursu w roku szkolnym 2026/2027: „Wpływ mikrobiomu jelitowego na metabolizm, odporność i hormony”.

Poniżej zebraliśmy terminy, zakres wymagań na każdy etap i pełny wykaz literatury. Wszystko pochodzi z dokumentów kuratorium — linki do nich są na dole strony. Stan na 11 października 2026 r.

Terminy w roku szkolnym 2026/2027

Etap	Termin	Wstępne wyniki	Ostateczne wyniki
Szkolny	8 października 2026 r., godz. 9:30, czas pracy: 75 minut (termin minął)	23 października 2026 r.	9 listopada 2026 r. — razem z listą uczniów zakwalifikowanych do etapu rejonowego
Rejonowy	30 listopada 2026 r., godz. 9:30	9 grudnia 2026 r.	22 grudnia 2026 r. — razem z listą uczniów zakwalifikowanych do etapu wojewódzkiego
Wojewódzki	1 marca 2027 r. (godziny harmonogram nie podaje)	5 marca 2027 r.	19 marca 2027 r. — razem z listą finalistów i laureatów

Etap szkolny i etap rejonowy uczeń pisze we własnej szkole. Miejsce etapu wojewódzkiego kuratorium podaje w komunikacie na swojej stronie 14 dni przed etapem.

Wstępne i ostateczne wyniki trafiają do Panelu Dyrektora, czyli do szkoły. Listy zakwalifikowanych oraz listę finalistów i laureatów kuratorium publikuje na swojej stronie.

Czas pracy kuratorium podaje w komunikacie przed etapem — dla etapu szkolnego było to 75 minut (komunikat nr 2 z 29 września 2026 r.). Czasu trwania etapu rejonowego i wojewódzkiego w opublikowanych dokumentach jeszcze nie ma.

Co dzieje się po każdym etapie

• Etap szkolny: zadania i schemat oceniania — 13 października 2026 r.; wgląd do prac w szkole — 26 października 2026 r.; wnioski o weryfikację sumy punktów i zastrzeżenia — do 27 października 2026 r.
• Etap rejonowy: zadania i schemat oceniania — 3 grudnia 2026 r.; wgląd do prac w szkole — 10 grudnia 2026 r.; wnioski o weryfikację sumy punktów i zastrzeżenia — do 11 grudnia 2026 r.
• Etap wojewódzki: zadania i schemat oceniania — 2 marca 2027 r.; wgląd do prac — 8 marca 2027 r. (w miejscu wskazanym w komunikacie); wnioski o weryfikację sumy punktów i zastrzeżenia — do 9 marca 2027 r.

Progi punktowe

• Do etapu rejonowego kwalifikują się uczniowie, którzy na etapie szkolnym uzyskali co najmniej 60% punktów możliwych do zdobycia — ale liczba zakwalifikowanych nie może przekroczyć 20% liczby uczestników etapu szkolnego.
• Do etapu wojewódzkiego kwalifikują się uczniowie, którzy na etapie rejonowym uzyskali co najmniej 70% punktów — ale liczba zakwalifikowanych nie może przekroczyć 20% liczby uczestników etapu rejonowego.
• Tytuł finalisty otrzymuje uczeń, który na etapie wojewódzkim uzyskał co najmniej 50% punktów.
• Tytuł laureata otrzymuje 20% uczestników etapu wojewódzkiego — pod warunkiem uzyskania co najmniej 85% punktów — oraz każdy uczeń z takim samym wynikiem jak ostatni zakwalifikowany. Jeśli nikt nie spełni tego warunku, laureatami zostaje trzech finalistów z najwyższymi wynikami.

Źródło: § 4 regulaminu konkursu. Sam próg procentowy nie gwarantuje więc awansu — przy etapie rejonowym i wojewódzkim działa jeszcze limit 20% uczestników.

Zakres — co obowiązuje na którym etapie

Materiał się nie wymienia, tylko dokłada: to, co obowiązuje na etapie szkolnym, obowiązuje też na rejonowym i wojewódzkim. Kuratorium zapowiada, że zadania na kolejnych etapach będą zróżnicowane pod względem stopnia trudności.

Na każdym etapie

• Podstawa programowa biologii dla szkoły podstawowej (II etap edukacyjny). Kuratorium powołuje rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. (Dz. U. poz. 378), a przez jego § 4 ust. 2 — także dotychczasową podstawę programową z 14 lutego 2017 r. (Dz. U. poz. 356 z późn. zm.).
• Przyroda (II etap edukacyjny, podstawa programowa z rozporządzenia z 11 marca 2026 r.): punkt 2 „W terenie i w najbliższym otoczeniu” oraz punkt 6 „Człowiek w środowisku”.
• Tematyka konkursu — treści pojawiające się w wykazie literatury obowiązują dodatkowo na każdym etapie.
• Poszerzenie treści podstawy programowej biologii dla szkoły podstawowej może pojawić się na wszystkich trzech etapach.

Umiejętności wymagane na wszystkich etapach

• rozpoznawanie struktur anatomicznych wymienionych w podręcznikach do biologii dla szkoły podstawowej dopuszczonych do użytku szkolnego przez Ministra Edukacji Narodowej oraz w podanej literaturze,
• stosowanie prawidłowej terminologii biologicznej,
• rozwiązywanie zadań z tekstem źródłowym oraz odczytywanie, interpretowanie i analizowanie informacji ze schematów, wykresów i tabel,
• formułowanie problemów badawczych, hipotez i wniosków, rozróżnianie próby badawczej od kontrolnej, analiza wyników (tabela, wykres, diagram) i przekształcanie danych z tabeli w wykres lub diagram,
• wykonywanie podstawowych obliczeń matematycznych, m.in. obliczanie na podstawie krzyżówek genetycznych prawdopodobieństwa wystąpienia określonych genotypów i fenotypów,
• czytanie ze zrozumieniem, wyciąganie głównych myśli i przesłań tekstu i porównywanie tych samych zagadnień w różnych tekstach popularnonaukowych z literatury konkursowej (na etapie szkolnym: pozycja 3 wykazu; na rejonowym: pozycje 3–6; na wojewódzkim: pozycje 5–7),
• analizowanie zadań jednokrotnego i wielokrotnego wyboru oraz samodzielne ustalanie liczby poprawnych odpowiedzi w zadaniach wielokrotnego wyboru.

Etap szkolny

Obowiązuje wszystko z dwóch list powyżej oraz literatura wskazana do etapu szkolnego.

Etap rejonowy — co dochodzi

Treści z podstawy programowej biologii dla liceum i technikum w zakresie rozszerzonym (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 30 stycznia 2018 r., Dz. U. poz. 467 z późn. zm.):

• V. Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji organizmów,
• VI. Bakterie i archeowce,
• VII. Grzyby,
• VIII. Protisty,
• XI. Funkcjonowanie zwierząt — ze szczególnym uwzględnieniem ppkt 2, a w nim treści z punktu 1 „Odżywianie się”, punktu 2 „Odporność” i punktu 5 „Regulacja hormonalna”,
• XII. Wirusy, wiroidy i priony.

Dochodzi też nowa umiejętność (etap rejonowy i wojewódzki): rozpoznawanie tkanek zwierzęcych na schemacie, mikrofotografii i na podstawie opisu oraz wykazywanie związku ich budowy z pełnioną funkcją.

Do tego literatura wskazana do etapu rejonowego.

Etap wojewódzki — co dochodzi

Kolejne punkty podstawy programowej liceum w zakresie rozszerzonym:

• I. Chemizm życia,
• III. Energia i metabolizm,
• XIII. Ekspresja informacji genetycznej,
• XIV. Genetyka klasyczna — ppkt 2 „Zmienność organizmów”.

Punkty z etapu rejonowego (V, VI, VII, VIII, XI i XII) kuratorium wymienia przy etapie wojewódzkim ponownie.

Na etapie wojewódzkim obowiązuje też stosowanie równania Hardy’ego–Weinberga do obliczania częstości alleli, genotypów i fenotypów w populacji.

Do tego literatura wskazana do etapu wojewódzkiego.

Na co zwrócić uwagę w małopolskim

• Literatura jest częścią zakresu. Kuratorium zastrzega, że na każdym etapie obowiązują dodatkowo treści związane z tematyką konkursu, czyli te, które pojawiają się w wykazie literatury.
• Od etapu rejonowego dochodzi poziom liceum. Zakres wskazuje konkretne punkty podstawy programowej w zakresie rozszerzonym i rozdziały podręczników dla szkół ponadpodstawowych.
• Zadania wielokrotnego wyboru. Uczeń ma sam ustalić, ile odpowiedzi jest poprawnych.

Literatura — wykaz kuratorium

Kuratorium zobowiązuje ucznia do zapoznania się ze wskazaną literaturą. Wykaz przepisujemy z dokumentu kuratorium w całości, z zachowaniem numeracji — razem z rozdziałami i stronami, które kuratorium wskazało. Poprawiliśmy tylko oczywiste literówki.

Do etapu szkolnego

1. Podręczniki szkolne, zeszyty ćwiczeń do biologii dla II etapu edukacyjnego dopuszczone do użytku przez Ministra Edukacji Narodowej.
2. Praca zbiorowa, Atlas anatomiczny. Tajemnice ciała, Nowa Era, 2008.
3. Enders G., Historia wewnętrzna. Jelita – najbardziej fascynujący organ naszego ciała, Wydawnictwo Otwarte, 2025.

Do etapu rejonowego

1. Literatura obowiązująca na etapie szkolnym.
2. Podręczniki do biologii dla szkół ponadpodstawowych:
   • Guzik M., Kozik R., Zamachowski W., Biologia na czasie 2. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres rozszerzony, Nowa Era, 2020
     • Rozdział 1. Bezkomórkowe czynniki zakaźne: 1.1. Wirusy – molekularne pasożyty
     • Rozdział 2. Różnorodność prokariontów, protistów, grzybów i porostów: 2.1. Klasyfikowanie organizmów; 2.2. Organizmy prokariotyczne – bakterie i archeowce; 2.3. Protisty – proste organizmy eukariotyczne; 2.4. Grzyby – heterotroficzne beztkankowce; 2.5. Porosty – organizmy dwuskładnikowe
   • Dubert F., Guzik M., Helmin A., Holeczek J., Krawczyk S., Zamachowski W., Biologia na czasie 3. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres rozszerzony, Nowa Era, 2021
     • Rozdział 4. Układ pokarmowy: 4.1. Odżywianie zwierząt; 4.2. Organiczne składniki pokarmowe; 4.3. Rola witamin. Nieorganiczne składniki pokarmowe; 4.4. Budowa i funkcje układu pokarmowego; 4.5. Procesy wchłaniania i trawienia; 4.6. Zasady racjonalnego odżywiania się; 4.7. Choroby układu pokarmowego
     • Rozdział 6. Układ krążenia. Odporność: 6.7. Budowa i funkcje układu odpornościowego; 6.8. Rodzaje i mechanizmy odporności; 6.9. Zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego
     • Rozdział 10. Układ hormonalny: 10.1. Układ hormonalny zwierząt; 10.2. Budowa i rola układu hormonalnego; 10.3. Regulacja wydzielania hormonów; 10.4. Nadczynność i niedoczynność gruczołów dokrewnych. Stres
3. Mayer E., Twój drugi mózg. Komunikacja umysł – jelita. Jak zależność mózg – jelita wpływa na nasz nastrój, decyzje i stan zdrowia, Feeria science, 2020
   • Rozdział 1. Umysł ma naprawdę łączność z ciałem: 1.4. Świat mikrobioty, s. 26–31; 1.5. Gdy oś jelita – mikrobiota – mózg się rozregulowuje, s. 32–33; 1.6. Wyłaniająca się rola mikrobów, s. 33–37; 1.7. Jesteś tym, co jesz – o ile wliczasz w to też swoje mikroby jelitowe, s. 38–39
   • Rozdział 2. Jak umysł komunikuje się z trzewiami: 2.2. Drugi mózg w jelitach, s. 51–54; 2.5. Gdy jelita się zestresują, s. 62–64; 2.6. Lustro w twoim brzuchu, s. 65–67
   • Rozdział 3. Jak trzewia rozmawiają z mózgiem: 3.4. Autostrada informacyjna w ruchu jelita – mózg, s. 85–88; 3.6. Rola serotoniny, s. 88–91; 3.7. Żywność jako informacja, s. 91–94
   • Rozdział 4. Język mikrobów kluczowym składnikiem dialogu trzewia – mózg: 4.3. Czy mikroby pośredniczą w komunikacji mózg – jelita?, s. 110–112; 4.6. Mikrobomowa i twój wewnętrzny internet, s. 119–125; 4.7. Miliony wewnętrznych rozmów, s. 126–128
   • Rozdział 5. Niezdrowe wspomnienia. Wpływ wczesnych doświadczeń na dialog jelita – mózg: 5.1. Zaprogramowani na stres, s. 136–141; 5.2. Wczesny stres a nadwrażliwość jelit, s. 141–145; 5.4. Mikrobiom jelitowy w stresie, s. 150–152
4. Mayer E., Mózg – Jelita – Układ odpornościowy. Wpływ codziennych nawyków na zdrowie, nastrój i planetę, Feeria science, 2025.
5. Raczkowska A., Arak K., Jaworska K., Rola mikrobioty jelit i jej metabolitów w przebiegu otyłości i cukrzycy, „Postępy Biochemii” 2024, 70, 4, s. 508–521 — artykuł w sieci.
6. Skowron W., Kalita M., Lese D., Wpływ mikrobioty jelitowej na choroby tarczycy – czy jelita sterują hormonami?, „Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu” 2025, 31, 4, s. 238–244 — artykuł w sieci.

Do etapu wojewódzkiego

1. Literatura obowiązująca na etapie szkolnym i rejonowym.
2. Podręczniki do biologii dla szkół ponadpodstawowych:
3. Guzik M., Kozik R., Matuszewska R., Zamachowski W., Biologia na czasie 1. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres rozszerzony, Nowa Era, 2019
   • Rozdział 2. Chemiczne podstawy życia: 2.1. Skład chemiczny organizmów; 2.2. Budowa i funkcje sacharydów; 2.3. Budowa i funkcje lipidów; 2.4. Aminokwasy. Budowa i funkcje białek; 2.5. Budowa i funkcje nukleotydów oraz kwasów nukleinowych
   • Rozdział 4. Metabolizm: 4.1. Podstawowe zasady metabolizmu; 4.2. Budowa i działanie enzymów; 4.3. Regulacja aktywności enzymów; 4.4. Autotroficzne odżywianie się organizmów – fotosynteza; 4.5. Autotroficzne odżywianie się organizmów – chemosynteza; 4.6. Oddychanie komórkowe. Oddychanie tlenowe; 4.7. Procesy beztlenowego uzyskiwania energii; 4.8. Inne procesy metaboliczne (glikogenoliza, glikogenogeneza, glukoneogeneza)
4. Dubert F., Jurgowiak M., Zamachowski W., Biologia na czasie 4. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres rozszerzony, Nowa Era, 2022
   • Rozdział 1. Genetyka molekularna: 1.1. Budowa i funkcje kwasów nukleinowych; 1.2. Replikacja DNA; 1.3. Geny i genomy; 1.4. Ekspresja genów; 1.5. Regulacja ekspresji genów (bez mechanizmu działania operonów)
   • Rozdział 3. Zmienność organizmów: 3.1. Rodzaje zmienności; 3.2. Analiza statystyczna w badaniu zmienności organizmów; 3.3. Mutacje; 3.4. Choroby jednogenowe; 3.5. Zespoły aberracji chromosomowych
5. Yong E., Mikrobiom. Najmniejsze organizmy, które rządzą światem, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018
   • Rozdział 3. Budownicze ciała, s. 57–85
   • Rozdział 4. Z zastrzeżeniem warunków, s. 87–112
   • Rozdział 5. W zdrowiu i chorobie, s. 113–153
6. Sapolsky M. R., Dlaczego zebry nie mają wrzodów?, PWN, 2025
   • Rozdział 2. Gruczoły, gęsia skórka i hormony, s. 23–43
   • Rozdział 4. Stres, przemiana materii i upłynnianie aktywów, s. 71–92
   • Rozdział 5. Wrzody, biegunka i lody z gorącą czekoladą, s. 93–122
   • Rozdział 12. Starzenie się i śmierć, s. 323–340
7. Hinson J., Raven P., Hormony, PWN, 2022
   • Rozdział 1. Wprowadzenie do hormonów: 1.1. Hormony – fakt czy mit?; 1.2. Typy hormonów i ich powstawanie; 1.3. Regulacja wytwarzania hormonów; 1.4. Hormony we krwi; 1.5. Receptory hormonów i mechanizmy działania hormonów
   • Rozdział 2. Hormony i choroby. Co się dzieje, gdy coś pójdzie nie tak?: 2.1. Pomiar hormonów; 2.2. Choroby autoimmunologiczne i hormony; 2.3. Problemy z wytwarzaniem hormonów steroidowych – wrodzone błędy metabolizmu; 2.4. Hormony i nowotwory; 2.5. Zespoły odporności a hormony
   • Rozdział 5. Hormony i zachowanie: 5.1. Oksytocyna i wazopresyna; 5.2. Hormony głodu – jak hormony kontrolują nasze zachowania żywieniowe?; 5.3. Testosteron i zachowanie

Kurs dla województwa małopolskiego

Mamy dwa kursy ułożone pod małopolski zakres. Kurs etapu szkolnego obejmuje materiał etapu I. Kurs etapu rejonowego zawiera wyłącznie nowe treści etapu II — materiału etapu szkolnego nie powtarza.

Źródła

Stan na 11 października 2026 r. Jeśli kuratorium zmieni termin albo zakres, wiążący jest dokument kuratorium — przed każdym etapem sprawdź komunikaty na jego stronie.

• Małopolski Kurator Oświaty — Małopolski Konkurs Biologiczny dla uczniów szkół podstawowych w roku szkolnym 2026/2027 (strona konkursu z komunikatami, opublikowana 9 czerwca 2026 r.)
• Tematyka, zakres wymagań i literatura (PDF)
• Załącznik nr 2 do regulaminu — zakres wiedzy i umiejętności oraz wykaz literatury (PDF)
• Regulamin konkursu (PDF)
• Załącznik nr 1 do regulaminu — harmonogram szczegółowy (PDF)
• Komunikat nr 3 z 6 października 2026 r. — godzina rozpoczęcia etapu szkolnego i rejonowego (PDF)

← Konkurs kuratoryjny z biologii — wszystkie województwa