Konkurs biologiczny w województwie wielkopolskim 2026/2027 — terminy, zakres, lektury

Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla uczniów klas IV–VIII szkół podstawowych województwa wielkopolskiego organizuje Wielkopolski Kurator Oświaty. Konkurs ma trzy stopnie: szkolny, rejonowy i wojewódzki.

Temat wiodący roku 2026/2027: „Biologia – od laboratorium po zajęcia terenowe”.

Poniżej zebraliśmy terminy, zakres wymagań na każdy stopień i wykaz literatury z dokumentów kuratorium. Stan na 11 października 2026 r.

Terminy w roku szkolnym 2026/2027

Stopień	Termin	Czas pracy
Szkolny	30 października 2026 r. (piątek), godz. 14:00	60 minut
Rejonowy	11 stycznia 2027 r. (poniedziałek), godz. 14:00	90 minut
Wojewódzki	8 marca 2027 r. (poniedziałek), godz. 13:00	90 minut

Terminy pochodzą z terminarza konkursów (załącznik nr 4 do regulaminu Wojewódzkich Konkursów Przedmiotowych). Zasady kwalifikacji do kolejnych stopni określa regulamin na stronie kuratorium.

Zakres — co obowiązuje na którym etapie

Konkurs obejmuje i poszerza treści podstawy programowej biologii w brzmieniu po zmianie z 28 czerwca 2024 r. (Dz. U. 2024 poz. 996). Wymagania są kumulatywne: to, co obowiązuje na stopniu niższym, obowiązuje też na wyższych. W dokumencie kuratorium zagadnienia informujące, poszerzające i wykraczające ponad podstawę programową są zapisane zieloną, pochyłą czcionką; takie treści występują już na stopniu szkolnym.

Poniżej podajemy działy każdego stopnia i najważniejsze szczegóły, które kuratorium wymienia z nazwy (gatunki, choroby, doświadczenia). Pełne brzmienie wszystkich punktów jest w dokumencie kuratorium.

Obszary wymaganej wiedzy (wszystkie stopnie)

znajomość różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych,
planowanie i przeprowadzanie obserwacji oraz doświadczeń zgodnie z metodą naukową,
analiza i opracowanie graficzne materiałów źródłowych — w tym tworzenie wykresów słupkowych, map myśli i tabel — oraz wykonywanie działań matematycznych (dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, obliczanie procentów) i wnioskowanie w oparciu o dane lub wyniki,
rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych,
znajomość uwarunkowań budowy, fizjologii i zdrowia człowieka,
wykazanie wpływu procesów ewolucyjnych na kształtowanie różnorodności biologicznej,
postawa wobec przyrody i środowiska.

Stopień szkolny

Organizacja i chemizm życia: hierarchiczna organizacja budowy organizmów; pierwiastki budujące ciała organizmów (C, H, O, N, S, P, Ca, Mg, Fe, I); białka, cukry, tłuszcze, kwasy nukleinowe, woda, sole mineralne — funkcje i budowa; elementy budowy komórki (błona komórkowa, cytoplazma, jądro komórkowe, chloroplast, mitochondrium, wakuola, ściana komórkowa, siateczka śródplazmatyczna gładka i szorstka, aparat Golgiego, rybosomy, lizosomy); budowa komórki bakterii, roślin, zwierząt, grzybów i protistów; fotosynteza i doświadczenia wykazujące wpływ temperatury, światła, wody i tlenku węgla(IV) na jej intensywność; oddychanie tlenowe i fermentacja (mlekowa, alkoholowa), doświadczenie z drożdżami; czynności życiowe organizmów.
Klasyfikacja, wirusy, bakterie, protisty: zasady klasyfikacji i rozpoznawanie organizmów kluczem; podobieństwa i różnice między wirusami a organizmami; choroby wirusowe (grypa, ospa, różyczka, świnka, odra, AIDS, COVID-19, wścieklizna, polio, Ebola); bakterie — występowanie, czynności życiowe, choroby (gruźlica, borelioza, tężec, salmonelloza, krztusiec), znaczenie; protisty — różnorodność budowy (pantofelek, euglena zielona, ameba), czynności życiowe, choroby (toksoplazmoza, malaria, śpiączka afrykańska).
Rośliny: tkanki roślinne (twórcza, okrywająca, miękiszowa, wzmacniająca, przewodząca); mchy (z doświadczeniem wykazującym zdolność chłonięcia wody); paprociowe, widłakowe, skrzypowe; nagonasienne — biologia gatunków: sosna zwyczajna, jodła pospolita, świerk pospolity, cis pospolity, modrzew europejski, jałowiec pospolity, miłorząb dwuklapowy; okrytonasienne — formy morfologiczne, rośliny użytkowe (słonecznik, pszenica, żyto, owies, rzepak, chmiel, marchew, kapusta, burak, brukselka, kukurydza), organy i ich budowa anatomiczna i morfologiczna, modyfikacje korzeni, łodyg i liści, rozmnażanie wegetatywne, kwiat wiatropylny i owadopylny, kwiatostany, budowa nasiona (łupina nasienna, bielmo, zarodek), wpływ temperatury, dostępu światła lub wody na kiełkowanie nasion, rozprzestrzenianie się nasion i adaptacje owoców; rozpoznawanie drzew liściastych po liściach, nasionach i owocach: buk pospolity, dąb szypułkowy, dąb bezszypułkowy, grab zwyczajny, lipa drobnolistna, lipa szerokolistna, klon zwyczajny, klon polny, klon jawor, olsza czarna, jesion wyniosły, klon jesionolistny, brzoza brodawkowata, wierzba biała, kasztanowiec pospolity, leszczyna pospolita.
Grzyby: środowiska życia (w tym grzyby porostowe), cechy i budowa komórki grzybowej, różnorodność budowy, czynności życiowe, znaczenie; rozpoznawanie najczęściej mylonych grzybów jadalnych i trujących: czubajka kania i muchomor jadowity, piestrzenica kasztanowata i smardz praski.
Zwierzęta: tkanki zwierzęce (nabłonkowa, mięśniowa, łączna, nerwowa); parzydełkowce (polip i meduza); płazińce (tasiemiec uzbrojony i nieuzbrojony); nicienie (owsik, włosień kręty, glista ludzka); pierścienice (skąposzczety, pijawki, wieloszczety; przystosowania pijawek do pasożytniczego trybu życia); stawonogi (skorupiaki, owady, pajęczaki) z cyklami rozwojowymi na przykładzie jelonka rogacza, modraszka nausitousa, husarza władcy i oleicy krówki; mięczaki; ryby kostnoszkieletowe i chrzęstnoszkieletowe; płazy bezogonowe i ogoniaste; gady; ptaki — w tym biologia sów gniazdujących w Polsce (sóweczka, włochatka, uszatka, płomykówka, puszczyk, puchacz); ssaki łożyskowe, stekowce i torbacze; porównanie i identyfikacja grup kręgowców; wpływ człowieka na różnorodność kręgowców.
Organizm człowieka: hierarchiczna budowa organizmu; skóra (choroby — grzybice skóry, czerniak; związek nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV z ryzykiem nowotworu skóry; pierwsza pomoc przy oparzeniu, odmrożeniu i — jak zapisano w dokumencie — „kleszcza”); układ ruchu (budowa fizyczna i chemiczna kości z doświadczeniem, wady postawy i schorzenia — skrzywienie kręgosłupa, płaskostopie, krzywica, osteoporoza, pierwsza pomoc przy złamaniu kości); układ pokarmowy i odżywianie (uzębienie mleczne i stałe, próchnica, doświadczenia wykrywające składniki pokarmowe i identyfikujące białka, cukry i tłuszcze, miejsca trawienia, enzymy trawienne i wchłanianie, doświadczenie badające wpływ enzymów na trawienie, skutki niewłaściwego odżywiania — otyłość, anoreksja, bulimia, cukrzyca, skutki niedoboru witamin A, D, K, C, B6, B12 i składników mineralnych Mg, Fe, Ca, I oraz niewłaściwej suplementacji, choroby — WZW A, B, C, choroba wrzodowa żołądka, zatrucia pokarmowe, rak jelita grubego); układ krążenia (choroby krwi — anemia, białaczki, choroby układu krążenia — miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, zawał serca, pierwsza pomoc przy krwotoku z nosa, zawale serca i udarze); układ odpornościowy (śledziona, grasica, węzły chłonne, odporność wrodzona i nabyta, odporność czynna, bierna, naturalna, sztuczna, szczepionki i surowica, konflikt serologiczny, przeszczepy, alergie, AIDS); układ oddechowy (skład powietrza wdychanego i wydychanego, wpływ wysiłku na częstość oddechu, doświadczenie wykrywające dwutlenek węgla i parę wodną w powietrzu wydychanym, zatrucie tlenkiem węgla(II), choroby — angina, gruźlica, rak płuca, pierwsza pomoc przy omdleniu i ataku paniki); układ moczowy i wydalanie (choroby — zakażenia dróg moczowych, kamica nerkowa; skład moczu); układ nerwowy (układ współczulny i przywspółczulny, odruch kolanowy, odruchy warunkowe, stres, sen, wpływ alkoholu, nikotyny — także w e-papierosach — i nadużywania kofeiny, zagrożenia związane z narkotykami, środkami dopingującymi i dopalaczami); narządy zmysłów (wady wzroku — krótkowzroczność, dalekowzroczność, astygmatyzm; doświadczenie sprawdzające gęstość rozmieszczenia receptorów w skórze); układ dokrewny (gruczoły: podwzgórze, przysadka, szyszynka, tarczyca, trzustka, nadnercza, jądra i jajniki; hormony: hormon wzrostu, tyroksyna, insulina, glukagon, adrenalina, testosteron, estrogeny, progesteron, melatonina, kortyzol); rozmnażanie i rozwój (bliźnięta jedno- i dwujajowe, badania prenatalne, poradnictwo genetyczne, choroby przenoszone drogą płciową — kiła, rzeżączka, rzęsistkowica, chlamydioza, HPV i znaczenie szczepień przeciwko HPV; badania kontrolne w kierunku raka piersi, raka szyjki macicy i raka prostaty); homeostaza (temperatura, poziom glukozy we krwi, ilość wody w organizmie; zdrowie i choroba; leki i antybiotyki).

Stopień rejonowy — co dochodzi

Genetyka: struktura i rola DNA i RNA, różnice między nimi; replikacja DNA; budowa chromosomu (chromatydy, centromer), liczba chromosomów komórek człowieka, autosomy i chromosomy płci; znaczenie i przebieg mitozy i mejozy; nowotwory i czynniki sprzyjające ich rozwojowi (np. niewłaściwa dieta, składniki dymu tytoniowego, niewłaściwy tryb życia, promieniowanie UV i X, zanieczyszczenia środowiska, wirus HPV); dziedziczenie jednogenowe i podstawowe pojęcia genetyki (fenotyp, genotyp, gen, allel, homozygota, heterozygota, dominacja, recesywność); dziedziczenie płci; choroby sprzężone z płcią (hemofilia, daltonizm); dziedziczenie grup krwi (układ AB0, czynnik Rh); mutacje i czynniki mutagenne (promieniowanie UV, promieniowanie X, składniki dymu tytoniowego, toksyny grzybów pleśniowych, wirus HPV); choroby genetyczne (mukowiscydoza, zespół Downa, anemia sierpowata); wybrane zagadnienia inżynierii genetycznej: klonowanie, organizmy modyfikowane genetycznie (E. coli jako gatunek modelowy) i transgeniczne (produkcja żywności funkcjonalnej, leków, znaczenie w ochronie środowiska), mikroślady biologiczne w kryminalistyce.
Ekologia i ochrona środowiska (jeden punkt): zagrożenia dla środowiska wynikające z działań człowieka, w tym z antropogenicznej zmiany klimatu — smog, dziura ozonowa, kwaśne opady, efekt cieplarniany, eutrofizacja; skutki zmian klimatu i sposoby zwalczania tych zagrożeń.
Ewolucja życia: istota ewolucji i źródła wiedzy o jej przebiegu (bezpośrednie i pośrednie dowody, narządy analogiczne i homologiczne, konwergencja i dywergencja, specjacja); syntetyczna teoria ewolucji; dobór naturalny (w tym mechanizm doboru płciowego) i sztuczny; podobieństwa i różnice między człowiekiem a małpami człekokształtnymi.

Stopień wojewódzki — co dochodzi

Ekologia i ochrona środowiska: żywe i nieożywione elementy ekosystemu; cechy populacji (liczebność, zagęszczenie, rozrodczość, śmiertelność, struktura przestrzenna, wiekowa i płciowa); oddziaływania antagonistyczne (konkurencja wewnątrzgatunkowa i międzygatunkowa, pasożytnictwo, drapieżnictwo, roślinożerność) i nieantagonistyczne (mutualizm obligatoryjny i fakultatywny, komensalizm); struktura troficzna ekosystemu — producenci, konsumenci i destruenci; łańcuchy pokarmowe (spasania i detrytusowe) i sieci pokarmowe; zakresy tolerancji na temperaturę i wilgotność; bioindykatory — gatunki wskaźnikowe jakości wód, gleb i powietrza; odnawialne i nieodnawialne zasoby przyrody i racjonalne gospodarowanie nimi zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju; cele zrównoważonego rozwoju.
Zagrożenia różnorodności biologicznej: poziomy różnorodności; wpływ człowieka (niszczenie siedlisk, zmiany klimatu, eksploatacja zasobów, zanieczyszczenie środowiska, wprowadzanie gatunków inwazyjnych); wilk szary i głuszec zwyczajny jako gatunki parasolowe; formy ochrony przyrody w Polsce (parki narodowe, rezerwaty przyrody, ochrona gatunkowa, pomniki przyrody; ochrona czynna i bierna, in situ i ex situ); biologia i ekologia organizmów umieszczonych w logo parków narodowych w Polsce; różnorodność biologiczna parków krajobrazowych województwa wielkopolskiego; gatunki obce i inwazyjne: nawłoć kanadyjska, barszcz Sosnowskiego, dąb czerwony, szop pracz, jenot, żółw czerwonolicy.

Na stopniu wojewódzkim obowiązuje też znajomość publikacji (linki w wykazie niżej): „Głuszec” (trzy materiały), „Puchacz”, „Kilka słów na temat sów” oraz „Sowy parków krajobrazowych Wielkopolski” Cezarego Korkosza.

Na co zwrócić uwagę w wielkopolskim

Stopień szkolny jest bardzo szeroki — obejmuje chemizm życia, całą różnorodność życia i cały organizm człowieka z homeostazą, razem z treściami ponad podstawę programową.
Dużo konkretnych list do opanowania: gatunki drzew, pary mylonych grzybów, sowy, cykle rozwojowe czterech gatunków stawonogów, punkty o pierwszej pomocy.
Liczy się praca z danymi: wykresy słupkowe, mapy myśli, tabele, obliczanie procentów i wnioskowanie.
Literatura to w dużej części materiały z sieci — infografiki i publikacje Lasów Państwowych oraz strony wskazane z adresami.

Literatura i materiały — wykaz kuratorium

Wykaz przepisujemy z dokumentu kuratorium w całości, razem z adresami materiałów.

Publikacje obowiązujące na stopniu wojewódzkim

Kuratorium pisze: „Obowiązuje znajomość publikacji Lasów Państwowych”:

Głuszec — link 1, link 2, link 3
Puchacz — link
Kilka słów na temat sów — link
Sowy parków krajobrazowych Wielkopolski, Korkosz Cezary — link

A. Literatura podstawowa (stopień szkolny, rejonowy i wojewódzki)

Podręczniki szkolne do biologii dla ośmioklasowej szkoły podstawowej zamieszczone w wykazie podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego przez Ministra Edukacji Narodowej.

B. Infografiki Lasów Państwowych (stopień szkolny, rejonowy i wojewódzki)

Kleszcze — link
Ptaki lasów i ogrodów — link
Żółw błotny — link
Płazie sekrety — link
Jak odróżnić między sobą owady w paski — link
Jak mądrze dokarmiać ptaki — link

C. Literatura uzupełniająca (stopień szkolny, rejonowy i wojewódzki)

Podręczniki szkolne do biologii dla liceum ogólnokształcącego i technikum w zakresie podstawowym zamieszczone w wykazie podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego przez Ministra Edukacji Narodowej.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna — materiały dla szkoły podstawowej z biologii w zakresie wymaganych treści poszerzających podstawę programową — link
Zintegrowana Platforma Edukacyjna — materiały dla szkoły ponadpodstawowej z biologii w zakresie wymaganych treści poszerzających podstawę programową — link
Klucz do rozpoznawania drzew i krzewów leśnych; Lasy Państwowe — link
Bezpieczne grzybobranie. Jadalne gatunki grzybów i podobne do nich gatunki trujące — link
Poznaj grzyby — link
Materiały dotyczące form ochrony środowiska w województwie wielkopolskim — link
Zamień nawłocie na malwy przy płocie — gatunki inwazyjne w ogrodzie; Charzykowy 2014 — link
Szczepienia profilaktyczne przeciwko HPV — pacjent.gov.pl, gov.pl/web/zdrowie/hpv
Nauka o klimacie — link
Związki organiczne — link 1, link 2, link 3
Wprowadzenie do biotechnologii — link

Kurs dla województwa wielkopolskiego

Mamy kurs etapu szkolnego ułożony pod zakres województwa wielkopolskiego.

Kurs — etap szkolny →

Źródła

Stan na 11 października 2026 r. Źródła: „Obszary wymaganej wiedzy, zakres oczekiwanych umiejętności i wykaz pomocnej literatury na poszczególnych stopniach Wojewódzkiego Konkursu Biologicznego dla uczniów klas IV–VIII szkół podstawowych województwa wielkopolskiego w roku szkolnym 2026/2027” oraz terminarz konkursów (załącznik nr 4 do regulaminu). Jeśli kuratorium zmieni termin albo zakres, wiążący jest dokument kuratorium.

← Konkurs kuratoryjny z biologii — wszystkie województwa