Konkurs biologiczny w województwie zachodniopomorskim 2026/2027 — terminy, zakres, lektury

Konkurs Biologiczny dla uczniów szkół podstawowych w województwie zachodniopomorskim organizuje Zachodniopomorski Kurator Oświaty. Konkurs ma trzy etapy: szkolny, rejonowy i wojewódzki.

Poniżej zebraliśmy terminy, zasady kwalifikacji, zakres wymagań na każdy etap i pełny wykaz literatury. Wszystko pochodzi z dokumentów kuratorium — linki do nich są na dole strony. Stan na 11 października 2026 r.

Terminy w roku szkolnym 2026/2027

Etap	Termin	Wyniki
Szkolny	16 października 2026 r., godz. 10:00, 60 minut — w szkole macierzystej	ogłaszane w szkole macierzystej do 19 października 2026 r.
Rejonowy	17 listopada 2026 r., godz. 10:00, 90 minut — w szkole macierzystej	wstępne wyniki na stronie kuratorium do 11 grudnia 2026 r.
Wojewódzki	3 lutego 2027 r., godz. 15:00, 120 minut — w „szkołach powiatowych” (wykaz w załączniku nr 16 do regulaminu)	wstępne wyniki na stronie kuratorium do 4 marca 2027 r.

Jeśli szkoła ucznia nie organizuje etapu szkolnego, uczeń może do niego przystąpić w szkole wskazanej przez dyrektora.

Co dzieje się po każdym etapie

Etap szkolny: wyniki ogłasza przewodniczący szkolnej komisji konkursowej; odwołania rozpatruje dyrektor szkoły.
Etap rejonowy i wojewódzki: wgląd do pracy i odwołanie są możliwe tylko od wyników wstępnych, w terminie 3 dni roboczych od ich ogłoszenia. Wyniki końcowe są ostateczne.
Wyniki etapu rejonowego i wojewódzkiego kuratorium publikuje na swojej stronie internetowej.

Progi punktowe

Do etapu rejonowego kwalifikują się uczniowie, którzy na etapie szkolnym uzyskali co najmniej 80% punktów możliwych do zdobycia. Jeśli w szkole nikt nie osiągnie progu, kwalifikuje się najwyżej dwóch uczniów z najwyższymi wynikami, nie niższymi niż 30%; jeśli próg osiągnie tylko jeden uczeń — dodatkowo najwyżej jeden, z wynikiem nie niższym niż 30%. Przy wynikach ex aequo stosuje się procedury ustalone przez szkolną komisję konkursową.
Do etapu wojewódzkiego kwalifikują się uczniowie, którzy na etapie rejonowym uzyskali co najmniej 85% punktów. Jeśli taki wynik osiągnie mniej niż 25% uczestników, kwalifikuje się 25% uczestników z najwyższymi wynikami, nie niższymi niż 30% (przy równej liczbie punktów liczba zakwalifikowanych odpowiednio się zwiększa).
Tytuł laureata — co najmniej 90% punktów na etapie wojewódzkim. Jeśli taki wynik osiągnie mniej niż 20 uczestników, laureatami zostaje 20 uczestników z najwyższymi wynikami, nie niższymi niż 50% (przy równej liczbie punktów liczba laureatów odpowiednio się zwiększa).
Tytuł finalisty — co najmniej 50% punktów na etapie wojewódzkim.

Źródło: regulamin konkursów z 18 września 2026 r. — progi: rozdział III i V.3; wgląd i odwołania: rozdział V.4 i VI.

Zakres — co obowiązuje na którym etapie

Na wszystkich etapach sprawdzane są wiedza i umiejętności z podstawy programowej biologii dla szkoły podstawowej w brzmieniu po zmianie z 28 czerwca 2024 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 996). Kolejne etapy dokładają działy podstawy i treści ponad nią.

Na każdym etapie

wymagania ogólne podstawy programowej (punkty od I do VI),
znajomość doświadczeń, badań i obserwacji zalecanych w podstawie programowej — wymaganie ogólne „Planowanie i przeprowadzanie obserwacji oraz doświadczeń; wnioskowanie w oparciu o ich wyniki”, pkt 1–4.

Etap szkolny

Wymagania szczegółowe podstawy programowej z działów:

Organizacja i chemizm życia,
Różnorodność życia,
Organizm człowieka,
Homeostaza,
Genetyka — tylko pkt 1), 2), 3).

Na etapie szkolnym kuratorium nie wymienia treści ponad podstawę programową.

Etap rejonowy — co dochodzi

Dział Genetyka w całości (pozostałe cztery działy jak na etapie szkolnym) oraz trzynaście bloków wiedzy poszerzonej:

Komórka: rozpoznawanie komórek roślinnych, zwierzęcych, bakteryjnych i grzybowych; rozpoznawanie i rola elementów komórki (jądro komórkowe, siateczka śródplazmatyczna szorstka i gładka, rybosom, wakuola, aparat Golgiego, ściana komórkowa, błona komórkowa, cytoplazma, lizosomy); osmoza i wpływ roztworów o różnym stężeniu na komórki; plazmoliza i deplazmoliza.
Budowa chemiczna organizmów: właściwości wody; węglowodany (glukoza, ryboza, deoksyryboza, sacharoza, laktoza, skrobia, glikogen, celuloza, chityna); doświadczenie wykazujące obecność skrobi.
Różnorodność życia: czynności życiowe bakterii (chemoautotrofizm, fotoautotrofizm, heterotrofizm, denitryfikacja i fermentacja oraz rozmnażanie); drogi zakażenia i profilaktyka malarii i toksoplazmozy.
Rośliny: udział innych organizmów (symbiotyczne grzyby i bakterie glebowe) w pozyskiwaniu pokarmu przez rośliny, ze szczególnym uwzględnieniem mikoryzy i współpracy bakterii brodawkowych z korzeniami roślin motylkowych; tkanki roślinne (twórcza, okrywająca, miękiszowa, wzmacniająca, przewodząca); rozmnażanie bezpłciowe; budowa kwiatu a sposób zapylania; zapłodnienie oraz powstawanie owoców i nasion; rozprzestrzenianie się nasion i adaptacje do tego procesu w budowie owoców; budowa nasiona (łupina nasienna, bielmo, zarodek); modyfikacje korzeni, łodyg i liści.
Zwierzęta: tkanki organizmu człowieka; cykle rozwojowe pasożytów (tasiemiec uzbrojony, tasiemiec nieuzbrojony, motylica wątrobowa, glista ludzka, włosień kręty, owsik ludzki) i ich skutki zdrowotne; żywiciel pośredni i ostateczny; przeobrażenie niezupełne i zupełne u owadów z uwzględnieniem roli poczwarki; przystosowania ryb do życia w wodzie, ptaków do lotu i ssaków do życia w różnych środowiskach.
Układ ruchu: przyczyny, objawy i profilaktyka schorzeń (wady postawy — skrzywienia kręgosłupa, krzywica, osteoporoza); budowa fizyczna i chemiczna kości oraz doświadczenie wykazujące rolę ich składników; wpływ odżywiania i stylu życia.
Układ pokarmowy i odżywianie: witaminy A, D, K, C, B6, B12; składniki mineralne Mg, Ca, Fe; funkcje wątroby i trzustki; enzymy trawienne (pepsyna, trypsyna, amylaza ślinowa i trzustkowa, lipaza trzustkowa); wpływ mikrobiomu na funkcjonowanie organizmu; anoreksja i bulimia; przyczyny i profilaktyka otyłości.
Układ krążenia: budowa a funkcja naczyń krwionośnych; krzepnięcie krwi; choroby (anemia, białaczka, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, zawał mięśnia sercowego, żylaki); grupy krwi w układzie ABO i Rh, transfuzje; konflikt serologiczny; obserwacja wpływu wysiłku na tętno i ciśnienie.
Układ odpornościowy: śledziona, grasica i węzły chłonne; odporność czynna, bierna, naturalna i sztuczna; przeszczepy i zgoda na transplantację; nadmierna i osłabiona odpowiedź immunologiczna; alergie; choroby autoimmunologiczne (reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Hashimoto, cukrzyca typu I).
Układ moczowy: budowa układu; powstawanie moczu; dializa.
Układ nerwowy: budowa i funkcje mózgowia oraz rdzenia kręgowego; droga impulsu w łuku odruchowym; rodzaje receptorów i związek ich lokalizacji z pełnioną funkcją; stres — czynniki, wpływ na organizm, sposoby radzenia sobie.
Narządy zmysłów: budowa oka i mechanizm widzenia; wady wzroku i sposoby ich korekcji (krótkowzroczność, dalekowzroczność); zaćma, jaskra, daltonizm; budowa i działanie ucha; wpływ hałasu na zdrowie.
Układ dokrewny: niedoczynność i nadczynność przysadki mózgowej, tarczycy i trzustki; antagonistyczne działanie hormonów (poziom glukozy i wapnia we krwi); rola hormonów w reakcji na stres.

Etap wojewódzki — co dochodzi

Wszystko z etapu rejonowego oraz trzy kolejne działy podstawy programowej: Ewolucja życia, Ekologia i ochrona środowiska, Zagrożenia różnorodności biologicznej. Do tego wiedza poszerzona:

Wirusy: bezkomórkowe formy materii, budowa wirusów; drogi rozprzestrzeniania, objawy i profilaktyka AIDS, WZW A, WZW B, WZW C, COVID-19 i grypy.
Genetyka: krzyżówki jednogenowe i dwugenowe (dominacja pełna i niepełna, szachownica Punnetta); analiza drzew rodowych, w tym chorób genetycznych (mukowiscydoza, fenyloketonuria, hemofilia, daltonizm), grup krwi (A, B, AB, O) i czynnika Rh; przykłady wykorzystania biotechnologii tradycyjnej i nowoczesnej w przemyśle spożywczym, medycynie, rolnictwie, farmakologii i ochronie środowiska (fermentacja, biologiczne oczyszczanie ścieków, biofiltry, kompostowanie, tworzenie biogazu, organizmy GMO, diagnostyka molekularna, produkcja antybiotyków, szczepionek i hormonów ludzkich); zastosowania genetyki m.in. w medycynie, rolnictwie, medycynie sądowej i diagnostyce chorób; różnica między informacją genetyczną a kodem genetycznym.
Ekologia i ochrona środowiska: adaptacje drapieżników do chwytania i zdobywania pokarmu oraz obronne adaptacje ofiar (na przykładzie pospolitych zwierząt prezentowanych w podręcznikach szkoły podstawowej); obieg węgla i azotu oraz rola różnych grup organizmów w tych obiegach; skutki konkurencji wewnątrzgatunkowej i międzygatunkowej; oddziaływania antagonistyczne i nieantagonistyczne; wpływ gatunków inwazyjnych obcego pochodzenia występujących w Polsce na rodzime gatunki roślin i zwierząt; porosty jako organizmy pionierskie, symbiotyczne i wskaźnikowe, skala porostowa.
Rośliny chronione do rozpoznawania: buławnik czerwony, cis pospolity, długosz królewski, dziewięćsił popłocholistny, kocanki piaskowe, kotewka orzech wodny, lilia złotogłów, lobelia jeziorna, mikołajek nadmorski, miłek wiosenny, obuwik pospolity, pełnik europejski, rosiczka okrągłolistna, szachownica kostkowata.
Zwierzęta chronione do rozpoznawania (płazy, gady, ssaki): salamandra plamista, traszka grzebieniasta, kumak górski, ropucha paskówka, żółw błotny, jaszczurka zwinka, padalec zwyczajny, wąż Eskulapa, gniewosz plamisty, żmija zygzakowata, jeż, kret, nocek, żbik, niedźwiedź brunatny, wilk, foka szara (szarytka morska), żubr, morświn, kozica, świstak, ryś, zając bielak.
Ochrona przyrody: lokalizacja i podstawowa charakterystyka parków narodowych w Polsce; parki narodowe województwa zachodniopomorskiego (nazwa, rok założenia, lokalizacja, charakterystyczne gatunki roślin i zwierząt, osobliwości przyrodnicze); istota zrównoważonego rozwoju.

Na etapie rejonowym i wojewódzkim uczeń poprawnie formułuje problem badawczy i hipotezy, planuje, przeprowadza i dokumentuje obserwacje i doświadczenia o różnym stopniu trudności, określa warunki doświadczenia oraz rozróżnia próbę kontrolną i badawczą.

Na co zwrócić uwagę w zachodniopomorskim

Na etapie szkolnym kuratorium nie wymienia treści poszerzonych, a z genetyki obowiązują tylko punkty 1–3. Wiedza poszerzona jest wypisana od etapu rejonowego.
Rozbieżności rozstrzygają dwa opracowania. Jeśli źródła różnie przedstawiają zagadnienie, obowiązuje ujęcie z „Biologii Campbella” (REBIS, 2023) oraz „Biologii” Solomon, Berg, Martin (MULTICO, 2019).
Czasopisma. Wykaz obejmuje „Wiedzę i Życie”, „Świat Nauki” i „Przyrodę Polską” — rocznik 2025 w całości i numery z 2026 r. dostępne na danym etapie.

Literatura — wykaz kuratorium

Wykaz przepisujemy z dokumentu kuratorium w całości (załącznik 6 do regulaminu). Kuratorium podaje jeden wykaz dla ucznia i nauczyciela, bez podziału na etapy.

Książki

Podręczniki i zeszyty ćwiczeń do biologii dla szkoły podstawowej (na II etapie edukacyjnym) obowiązujące i dopuszczone do użytku szkolnego przez MEN.
Biologia Campbella, Lisa A. Urry, Michael L. Cain, Steven A. Wasserman, Peter V. Minorsky, Rebecca B. Orr, Wydawnictwo REBIS, Poznań 2023.
Biologia, Eldra P. Solomon, Linda R. Berg, Diana W. Martin, MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2019.
Atlas budowy ludzkiego ciała, Jordi Vigue, Wydawnictwo Olesiejuk, Ożarów Mazowiecki 2012.
Atlas anatomiczny. Tajemnice ciała, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa 2012.
Anatomia i fizjologia człowieka, A. Michajlik, W. Ramotowski, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1994.
Fizjologia człowieka w zarysie, W. Z. Traczyk, PZWL, Warszawa 1992.
Botanika. Morfologia, A. Szweykowska, J. Szweykowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.
Fizjologia roślin. Wprowadzenie, S. Lewak, J. Kopcewicz, K. Jaworski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2021.
Ekologia. Eksperymentalna analiza rozmieszczenia i liczebności, C. J. Krebs, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997.
Świat bakterii, Mirosława Włodarczyk, Prószyński i S-ka, Warszawa 2002.
Pełnik europejski róża polskich łąk, Róża Kochanowska, OFICYNA IN PLUS, Wołczkowo 2005.
EKOBARKOD – czym są gatunki inwazyjne i jak je identyfikować?, Lidia Skuza, Ewa Filip, Magdalena Achrem, Anna Kalinka, Marcin Wilhelm, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Uniwersytet Szczeciński, volumina.pl, Szczecin 2019 (dostępny w formie elektronicznej).

Czasopisma

„Wiedza i Życie”, „Świat Nauki” oraz „Przyroda Polska” — roczniki: 2025 (kompletny) i 2026 (numery dostępne na danym etapie Konkursu Biologicznego).

Strony internetowe

http://ekobarkod.usz.edu.pl/wp-content/uploads/sklad_broszura_3009.pdf
https://www.ekologia.pl
https://pl.khanacademy.org/science/biology
https://www.medianauka.pl/rosliny-chronione-w-polsce#atlas
https://zpe.gov.pl

Kurs dla województwa zachodniopomorskiego

Mamy dwa kursy ułożone pod zakres województwa zachodniopomorskiego. Kurs etapu szkolnego obejmuje materiał etapu I. Kurs etapu rejonowego zawiera tylko to, co dochodzi na etapie II — poszerzenia z listy kuratorium, od komórki do organizmu człowieka; materiału etapu szkolnego nie powtarza — powtórkę robisz w kursie etapu I.

Kurs — etap szkolny →

Kurs — etap rejonowy →

Źródła

Stan na 11 października 2026 r. Jeśli kuratorium zmieni termin albo zakres, wiążący jest dokument kuratorium — przed każdym etapem sprawdź komunikaty na jego stronie.

← Konkurs kuratoryjny z biologii — wszystkie województwa