Zanim zaczniesz się uczyć, warto wiedzieć, dokąd idziesz. Ta lekcja opisuje zakres wiedzy i umiejętności ogłoszony przez Kuratorium Oświaty w Gdańsku dla konkursu z biologii w województwie pomorskim. Konkurs rozgrywa się trzema stopniami, a każdy kolejny obejmuje zakres poprzedniego plus nowe zagadnienia. Ten kurs przygotowuje Cię do stopnia I — szkolnego, czyli do tego, co masz przed sobą najbliżej.

Przeczytaj to najpierw.
Regulamin pomorski opisuje zakres konkursu bardzo ogólnie — jednym paragrafem na wszystkie trzy stopnie. Nie zawiera rozpisanej, punkt po punkcie, listy zagadnień, jaką publikują kuratoria w niektórych innych województwach. Poniżej znajdziesz dokładnie to, co kuratorium ogłosiło, bez dopowiadania szczegółów, których w dokumencie nie ma. Na końcu lekcji wypisujemy wprost, czego dokument nie precyzuje.

Trzy stopnie, jeden narastający zakres

To najczęstsze nieporozumienie: materiał się nie wymienia, tylko dokłada. Regulamin za każdym razem powtarza, że na wyższym stopniu obowiązuje również zakres stopni poprzednich. Na stopniu wojewódzkim nadal obowiązuje wszystko, czego uczysz się teraz.

Terminy i progi w roku 2026/2027

• Stopień szkolny: 22 października 2026 r. (czwartek), godz. 14:00 — w Twojej szkole albo w szkole wskazanej przez dyrektora. Czas pracy: 60 minut.
• Stopień rejonowy: 14 stycznia 2027 r. (czwartek), godz. 14:00. Kwalifikuje co najmniej 80% punktów ze stopnia szkolnego. Czas pracy: 60 minut.
• Stopień wojewódzki: 25 lutego 2027 r. (czwartek), godz. 12:00, w Wejherowie. Kwalifikuje co najmniej 85% punktów ze stopnia rejonowego; jeśli taki wynik uzyska mniej niż 25% uczestników, przechodzi 25% uczniów z najwyższymi wynikami (przy równej liczbie punktów — odpowiednio więcej). Czas pracy: 90 minut.

Wszystkie stopnie odbywają się stacjonarnie. Na miejscu trzeba być co najmniej pół godziny przed rozpoczęciem; spóźnienie co do zasady odbiera prawo udziału. Do sali nie wolno wnosić urządzeń elektronicznych, pomocy naukowych ani innych materiałów pomocniczych.

Stopień szkolny — zakres wymagań (to jest materiał tego kursu)

Kuratorium nie wypisuje tematów pojedynczo. Zamiast tego odsyła do podstawy programowej biologii dla szkoły podstawowej i dodaje jedno rozszerzenie: poszerzenie o obszar podstawy programowej dotyczący wirusów.

To odesłanie warto rozumieć praktycznie. Podstawa programowa biologii dla szkoły podstawowej to cały przedmiot z klas V–VIII: od organizacji i chemizmu życia, przez różnorodność organizmów (wirusy, bakterie, protisty, grzyby, rośliny, zwierzęta), organizm człowieka i homeostazę, aż po genetykę, ewolucję, ekologię i ochronę środowiska. Jeśli czytać §17 dosłownie, na stopniu szkolnym obowiązuje całość tego materiału — bez żadnych wyłączeń.

Uwaga na wyraźną niespójność w dokumencie. Skoro stopień I to cała podstawa programowa, to trudno wytłumaczyć, dlaczego stopnie II i III dopisują jako „dodatkowe zagadnienia” rzeczy, które w tej podstawie już są — rośliny, zwierzęta, organizm człowieka, genetykę i ekologię. Regulamin tego nie wyjaśnia. Możliwe odczytania są dwa:

• albo na wyższych stopniach chodzi o pogłębienie tych działów — ujęcie szersze i trudniejsze niż podstawowe,
• albo zapis o podstawie programowej ma znaczenie ogólne, a faktyczny nacisk stopnia I jest węższy.

Za pierwszym odczytaniem przemawia wykaz literatury: do zagadnień stopni II i III kuratorium wskazuje pozycje nazwane wprost literaturą „spoza podstawy programowej”.

Jak my do tego podchodzimy: przyjmujemy interpretację szerszą i bezpieczniejszą. Ten kurs opracowuje zakres podstawy programowej szeroko — od chemizmu życia po organizm człowieka i genetykę — żebyś niezależnie od tego, które odczytanie okaże się właściwe, nie został zaskoczony. Szczególną uwagę zwróć na wirusy, bo to jedyne rozszerzenie, które kuratorium wskazało wprost dla stopnia szkolnego.

Wirusy — jedyne rozszerzenie wskazane wprost na stopniu szkolnym

Regulamin wymienia tylko jeden obszar poszerzający zakres stopnia I: wirusy. Podpowiada też, skąd brać ten materiał. W wykazie literatury na stopień szkolny, obok podręczników do szkoły podstawowej, jest vademecum maturalne — „Teraz matura. Biologia. Vademecum” (Nowa Era, 2025) — z zastrzeżeniem, że obowiązują z niego tylko zagadnienia dotyczące wirusów z działu „Różnorodność organizmów”. O wirusach trzeba więc wiedzieć więcej, niż mówi podręcznik szkolny.

Rok temu w tym samym miejscu regulaminu stały grzyby. Rozbudowany blok o grzybach zostaje w kursie, ale to już nie on jest wyróżniony.

Stopień rejonowy — co dochodzi

Obowiązuje zakres podstawy programowej i cały zakres stopnia szkolnego, a ponadto trzy dodatkowe zagadnienia:

• różnorodność i jedność świata zwierząt bezkręgowych,
• różnorodność i jedność świata zwierząt kręgowych,
• różnorodność i jedność roślin.

Zwróć uwagę na sformułowanie „różnorodność i jedność”. To nie jest tylko przegląd grup — chodzi także o to, co te organizmy łączy: wspólny plan budowy, wspólne czynności życiowe, wspólne pochodzenie. Regulamin nie rozpisuje tych trzech punktów na szczegółowe zagadnienia. W wykazie literatury na ten stopień ponownie wskazuje vademecum maturalne — tym razem tylko zagadnienia o bezkręgowcach, kręgowcach i różnorodności roślin z działu „Różnorodność organizmów”.

Stopień wojewódzki — co dochodzi

Obowiązuje zakres podstawy programowej oraz zakres stopni I i II, a ponadto:

• organizm człowieka,
• genetyka,
• ekologia.

Te trzy zagadnienia również podano jako same nazwy, bez wyliczenia treści szczegółowych. W wykazie literatury na ten stopień są podręczniki dla szkół ponadpodstawowych do zakresu podstawowego (części 2 i 3), atlas anatomiczny „Tajemnice ciała” oraz interaktywny atlas anatomii człowieka.

To najważniejsze!

• Konkurs ma trzy stopnie: szkolny → rejonowy → wojewódzki, a zakres narasta — nic nie znika, wszystko się dokłada.
• Stopień szkolny kuratorium określa jako podstawę programową biologii dla szkoły podstawowej — bez wyliczania tematów.
• Jedyne rozszerzenie wskazane wprost dla stopnia szkolnego to wirusy — na poziomie vademecum maturalnego. Rok temu były to grzyby.
• Stopień szkolny: 22 października 2026 r., godz. 14:00, 60 minut. Dalej przechodzisz od 80% punktów.
• Stopień rejonowy dokłada bezkręgowce, kręgowce i rośliny, wojewódzki — człowieka, genetykę i ekologię.
• Zapis regulaminu jest niejednoznaczny: podstawa programowa formalnie obejmuje już wszystkie te działy. Uczymy szeroko, żeby nic Cię nie zaskoczyło.

Opis jest zgodny z regulaminem konkursu na rok szkolny 2026/2027.
Wobec poprzedniego roku zmieniło się jedno: poszerzeniem stopnia szkolnego są teraz wirusy, a nie grzyby. Regulamin nadal nie zawiera listy zagadnień szczegółowych dla żadnego ze stopni — wskazuje tylko literaturę. Nie wymienia też żadnych pomocy, z których wolno korzystać.