Zanim zaczniesz się uczyć, warto wiedzieć, dokąd idziesz. Ta lekcja opisuje zakres wiedzy i umiejętności ogłoszony przez Kuratorium Oświaty w Gdańsku dla konkursu z biologii w województwie pomorskim. Konkurs rozgrywa się trzema stopniami, a każdy kolejny obejmuje zakres poprzedniego plus nowe zagadnienia. Ten kurs przygotowuje Cię do stopnia I — szkolnego, czyli do tego, co masz przed sobą najbliżej.

Przeczytaj to najpierw.
Regulamin pomorski opisuje zakres konkursu bardzo ogólnie — jednym paragrafem na wszystkie trzy stopnie. Nie zawiera rozpisanej, punkt po punkcie, listy zagadnień, jaką publikują kuratoria w niektórych innych województwach. Poniżej znajdziesz dokładnie to, co kuratorium ogłosiło, bez dopowiadania szczegółów, których w dokumencie nie ma. Na końcu lekcji wypisujemy wprost, czego dokument nie precyzuje.

Trzy stopnie, jeden narastający zakres

To najczęstsze nieporozumienie: materiał się nie wymienia, tylko dokłada. Regulamin za każdym razem powtarza, że na wyższym stopniu obowiązuje również zakres stopni poprzednich. Na stopniu wojewódzkim nadal obowiązuje wszystko, czego uczysz się teraz.

Stopień szkolny — zakres wymagań (to jest materiał tego kursu)

Kuratorium nie wypisuje tematów pojedynczo. Zamiast tego odsyła do podstawy programowej biologii dla szkoły podstawowej i dodaje jedno rozszerzenie: poszerzenie o obszar podstawy programowej dotyczący grzybów.

To odesłanie warto rozumieć praktycznie. Podstawa programowa biologii dla szkoły podstawowej to cały przedmiot z klas V–VIII: od organizacji i chemizmu życia, przez różnorodność organizmów (wirusy, bakterie, protisty, grzyby, rośliny, zwierzęta), organizm człowieka i homeostazę, aż po genetykę, ewolucję, ekologię i ochronę środowiska. Jeśli czytać §17 dosłownie, na stopniu szkolnym obowiązuje całość tego materiału — bez żadnych wyłączeń.

Uwaga na wyraźną niespójność w dokumencie. Skoro stopień I to cała podstawa programowa, to trudno wytłumaczyć, dlaczego stopnie II i III dopisują jako „dodatkowe zagadnienia” rzeczy, które w tej podstawie już są — rośliny, zwierzęta, organizm człowieka, genetykę i ekologię. Regulamin tego nie wyjaśnia. Możliwe odczytania są dwa:

• albo na wyższych stopniach chodzi o pogłębienie tych działów — ujęcie szersze i trudniejsze niż podstawowe,
• albo zapis o podstawie programowej ma znaczenie ogólne, a faktyczny nacisk stopnia I jest węższy.

Jak my do tego podchodzimy: przyjmujemy interpretację szerszą i bezpieczniejszą. Ten kurs opracowuje pełny zakres podstawy programowej, z osobno rozbudowanym blokiem o grzybach — bo to jedyne rozszerzenie, które kuratorium wskazało wprost dla stopnia szkolnego. Dzięki temu, niezależnie od tego, które odczytanie okaże się właściwe, nie zostaniesz zaskoczony.

Grzyby — jedyne rozszerzenie wskazane wprost na stopniu szkolnym

Regulamin wymienia tylko jeden obszar poszerzający zakres stopnia I: grzyby. To mocna wskazówka, na czym się skupić. Grzyby to temat, który w szkole omawia się zwykle pobieżnie — a tutaj kuratorium podnosi go do rangi osobnego, wyróżnionego zagadnienia. W tym kursie masz go opracowany szerzej niż podręcznikowo. Regulamin nie precyzuje, jak daleko ma sięgać to poszerzenie, więc traktuj ten dział z najwyższą uwagą.

Stopień rejonowy — co dochodzi

Obowiązuje zakres podstawy programowej i cały zakres stopnia szkolnego, a ponadto trzy dodatkowe zagadnienia:

• różnorodność i jedność świata zwierząt bezkręgowych,
• różnorodność i jedność świata zwierząt kręgowych,
• różnorodność i jedność roślin.

Zwróć uwagę na sformułowanie „różnorodność i jedność”. To nie jest tylko przegląd grup — chodzi także o to, co te organizmy łączy: wspólny plan budowy, wspólne czynności życiowe, wspólne pochodzenie. Regulamin nie rozpisuje tych trzech punktów na szczegółowe zagadnienia.

Stopień wojewódzki — co dochodzi

Obowiązuje zakres podstawy programowej oraz zakres stopni I i II, a ponadto:

• organizm człowieka,
• genetyka,
• ekologia.

Te trzy zagadnienia również podano jako same nazwy, bez wyliczenia treści szczegółowych.

To najważniejsze!

• Konkurs ma trzy stopnie: szkolny → rejonowy → wojewódzki, a zakres narasta — nic nie znika, wszystko się dokłada.
• Stopień szkolny kuratorium określa jako podstawę programową biologii dla szkoły podstawowej — bez wyliczania tematów.
• Jedyne rozszerzenie wskazane wprost dla stopnia szkolnego to grzyby. Potraktuj ten dział poważniej niż w szkole.
• Stopień rejonowy dokłada bezkręgowce, kręgowce i rośliny, wojewódzki — człowieka, genetykę i ekologię.
• Zapis regulaminu jest niejednoznaczny: podstawa programowa formalnie obejmuje już wszystkie te działy. Uczymy szeroko, żeby nic Cię nie zaskoczyło.

Uwaga — czego ten dokument nie precyzuje i co będzie jeszcze aktualizowane.
Powyższy opis opiera się na rozdziale regulaminu pomorskiego poświęconym zakresowi wiedzy i umiejętności, w brzmieniu na rok szkolny 2025/2026. Ten rozdział nie zawiera listy zagadnień szczegółowych dla żadnego ze stopni, nie określa czasu pracy, dozwolonych przyborów ani progów punktowych kwalifikujących do kolejnego stopnia, ani nie wskazuje treści wykraczających poza podstawę programową (poza wzmianką o grzybach). Zasady organizacyjne kuratorium ogłasza w pozostałych rozdziałach regulaminu i w komunikatach — sprawdź je u nauczyciela lub na stronie kuratorium przed konkursem. Kuratorium nie opublikowało jeszcze wymagań na bieżący rok szkolny; z naszego doświadczenia zmiany między latami dotyczą raczej szczegółów niż całych działów, więc materiał kursu powinien pozostać aktualny, ale gdy tylko nowe wymagania się ukażą, uzupełnimy tę lekcję i poprawimy kurs tam, gdzie zajdzie taka potrzeba.