Opis poniżej pochodzi z regulaminu przedmiotowego VIII Wojewódzkiego Konkursu z Biologii dla uczniów szkół podstawowych województwa świętokrzyskiego w roku szkolnym 2026/2027, z Regulaminu Ogólnego Wojewódzkich Konkursów Przedmiotowych i z harmonogramu konkursów Kuratorium Oświaty w Kielcach. Konkurs ma trzy etapy: szkolny, rejonowy i wojewódzki. Ten kurs prowadzi Cię przez to, co dochodzi na etapie III (wojewódzkim).
Trzy etapy, jeden narastający zakres
| Etap | Co obejmuje | Termin i forma |
|---|---|---|
| I — szkolny | Działy podstawy programowej: organizacja i chemizm życia oraz różnorodność życia, a do tego 9 zagadnień poszerzających (m.in. pierwiastki, woda, węglowodany, białka, lipidy, błona komórkowa i transport, osmoza). | 26 października 2026 r., godz. 10:00, 90 minut; zadania zamknięte i otwarte |
| II — rejonowy | Zakres etapu I + organizm człowieka i homeostaza, a do tego 14 zagadnień poszerzających (m.in. tkanki, połączenia kości, trawienie i wchłanianie, mikrobiom, odporność, krążenie wieńcowe, sprzężenie zwrotne na osi podwzgórze–przysadka–tarczyca, witamina D). Kwalifikacja z etapu I: co najmniej 80% punktów. | 30 listopada 2026 r., godz. 10:00, 60 minut; test online, zadania zamknięte |
| III — wojewódzki ten kurs |
Zagadnienia podstawy programowej i umiejętności etapów I i II + genetyka, ewolucja życia, ekologia i ochrona środowiska, zagrożenia różnorodności biologicznej, a do tego 10 zagadnień poszerzających. Kwalifikacja z etapu II: co najmniej 85% punktów. | 25 stycznia 2027 r. (poniedziałek), godz. 10:00, 90 minut; forma pisemna, zadania zamknięte i otwarte |
Materiał się nie wymienia, tylko dokłada. Na etapie III pytanie o komórkę, układ krążenia albo homeostazę jest tak samo możliwe jak pytanie o mejozę czy łańcuch pokarmowy. Miejsce etapu wojewódzkiego wyznacza przewodniczący wojewódzkiej komisji przedmiotowej — potwierdź je w swojej szkole.
Progi na etapie III
- Tytuł laureata: co najmniej 90% punktów na etapie wojewódzkim. Jeśli ten próg osiągnie mniej niż 10% uczestników, laureatami zostaje 10 uczestników z najwyższymi wynikami (oraz uczniowie z takim samym wynikiem).
- Tytuł finalisty: pozostali uczestnicy etapu wojewódzkiego, którzy uzyskali co najmniej 50% punktów.
Zakres treści etapu III i moduły kursu
Kuratorium wymienia cztery działy podstawy programowej i 10 zagadnień poszerzających. Poszerzenia obowiązują na równi z podstawą.
| Zakres | Gdzie w kursach |
|---|---|
| Zagadnienia i umiejętności etapów I i II | kursy etapu I i II (trzecia lekcja tego modułu mówi, jak je powtórzyć) |
| V. Genetyka (punkty 1–10: DNA i replikacja, chromosomy, mitoza i mejoza, nowotwory, dziedziczenie jednogenowe, płeć, grupy krwi, mutacje, mukowiscydoza i zespół Downa) | Moduły 1 i 2 |
| VI. Ewolucja życia (istota ewolucji i źródła wiedzy o niej, dobór naturalny i sztuczny, człowiek a małpy człekokształtne) | Moduł 4 |
| VII. Ekologia i ochrona środowiska, punkty 1–7 (elementy ekosystemu, cechy populacji, zależności antagonistyczne i nieantagonistyczne, struktura troficzna, łańcuchy i sieci pokarmowe, zakresy tolerancji) | Moduł 5 |
| VII. Ekologia i ochrona środowiska, punkty 8–9 (zasoby przyrody i zrównoważony rozwój, zagrożenia dla środowiska, w tym antropogeniczna zmiana klimatu) | Moduł 6 |
| VIII. Zagrożenia różnorodności biologicznej (poziomy różnorodności, wpływ człowieka, konieczność ochrony, formy ochrony przyrody w Polsce) | Moduł 6 (lekcja o formach ochrony przyrody ma też sekcję o Kampinoskim Parku Narodowym — to przykład spoza zakresu świętokrzyskiego, możesz go potraktować jako dodatek) |
| Poszerzenia 1–2: zasada komplementarności i liczba wiązań wodorowych między zasadami, znaczenie replikacji DNA | Moduł 1 |
| Poszerzenia 3–5: krzyżówki (w tym testowe) i prawdopodobieństwo, allele wielokrotne, dziedziczenie jedno-, dwugenowe i wielokrotne, dominacja pełna i niepełna, kodominacja, cechy sprzężone z płcią (daltonizm, hemofilia) | Moduł 2 |
| Poszerzenie 6: organizmy zmodyfikowane genetycznie — sposób otrzymywania, GMO a organizm transgeniczny, przykłady wykorzystania | Moduł 3 |
| Poszerzenia 7–9: zmiany liczebności w układzie zjadający–zjadany, adaptacje drapieżników, pasożytów i roślinożerców do zdobywania pokarmu, obronne adaptacje ofiar, żywicieli i zjadanych roślin | Moduł 5 |
| Poszerzenie 10: przepływ energii i obieg materii w ekosystemie | Moduł 5 |
Co sprawdzają zadania
Zestawy zadań na każdym etapie uwzględniają cele podstawy programowej. Uczeń między innymi:
- opisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy oraz wyjaśnia zjawiska i procesy biologiczne zachodzące w organizmach i w środowisku,
- przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem,
- wykazuje, że różnorodność biologiczna jest wynikiem procesów ewolucyjnych,
- planuje i przeprowadza obserwacje i doświadczenia: określa problem badawczy, stawia hipotezy, rozróżnia próbę kontrolną i badawczą, analizuje wyniki i formułuje wnioski,
- odczytuje, analizuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne i liczbowe oraz posługuje się terminologią biologiczną,
- uzasadnia konieczność ochrony przyrody i opisuje postawę człowieka odpowiedzialnie korzystającego z dóbr przyrody.
Na każdym etapie wolno korzystać z kalkulatora prostego i z brudnopisu, który jest częścią arkusza. Nie wolno wnosić podręczników, tablic, telefonów ani innych urządzeń elektronicznych.
Arkusze z lat ubiegłych — czego się spodziewać
Zasady na rok 2026/2027 ustala regulamin. Dla orientacji: w dwóch arkuszach etapu III, które masz w Module 7, było po 30 zadań, a czas pracy wynosił wtedy 60 minut (w roku 2026/2027 etap III trwa 90 minut). W arkuszu z 2022/23 do zdobycia było 80 punktów, w arkuszu z 2023/24 — 53 punkty. Zakres konkursu zmienia się z roku na rok, więc część zadań może dotyczyć tematów, których w tym roku na etapie III nie ma.
Literatura
Kuratorium wskazuje jako podstawowe źródło podręczniki i karty pracy do biologii dla klas 5–8 szkoły podstawowej dopuszczone do użytku szkolnego, ze szczególnym uwzględnieniem zadań problemowych. Na etap III wymienia też podręczniki biologii dla liceum i technikum w zakresie podstawowym, atlas anatomiczny oraz wskazane zagadnienia z akademickiego podręcznika biologii. Pełny wykaz znajdziesz w regulaminie przedmiotowym na stronie kuratorium.
Opis jest zgodny z regulaminem przedmiotowym na rok szkolny 2026/2027, Regulaminem Ogólnym i harmonogramem konkursów.
Jeśli kuratorium zmieni termin albo zasady, wiążący jest dokument kuratorium. Sprawdź go przed konkursem na stronie Kuratorium Oświaty w Kielcach.