Zanim zaczniesz się uczyć, warto wiedzieć, dokąd idziesz. Konkurs Kuratoryjny z Biologii w województwie mazowieckim ma trzy etapy — szkolny, rejonowy i wojewódzki — a każdy kolejny obejmuje materiał poprzedniego plus nowe zagadnienia. Ten kurs prowadzi Cię przez to, co dochodzi na etapie II (rejonowym).
Trzy etapy, jeden narastający zakres
| Etap | Co obejmuje |
|---|---|
| I — szkolny | Organizacja i chemizm życia, komórka, wirusy i bakterie, organizm człowieka, homeostaza — plus treści poszerzające etapu I. To jest nasz kurs etapu I. |
| II — rejonowy ten kurs |
Wszystko z etapu I + różnorodność życia: klasyfikacja organizmów, rośliny, grzyby, zwierzęta (dział II podstawy programowej, punkty 1, 4, 5 i 6) + 24 poszerzenia + trzy artykuły z „Wiedzy i Życia”. |
| III — wojewódzki | Wszystko z dwóch poprzednich + genetyka, ewolucja, ekologia, ochrona przyrody — z własnymi poszerzeniami. |
Najczęstsze nieporozumienie: materiał się nie wymienia, tylko dokłada. Na etapie rejonowym zadania z zakresu etapu I są tak samo prawdopodobne jak zadania z roślin czy zwierząt.
24 poszerzenia etapu II — w skrócie
To lista zagadnień, które kuratorium wpisało do programu ponad podstawę programową. Każde ma w tym kursie swoją lekcję „— poszerzenie etapu II”:
- Chemia życia (1–5): dyfuzja i osmoza; znaczenie wody wynikające z jej właściwości; klasyfikacja węglowodanów (pentozy, heksozy, dwucukry, wielocukry — dodatkowo fruktoza, ryboza, laktoza, maltoza, chityna); lipidy proste i złożone; białka proste i złożone (dodatkowo fibryna i amylaza ślinowa).
- Grzyby (6): budowa grzyba kapeluszowego, oddychanie i fermentacja, sposoby rozmnażania, tryby życia.
- Rośliny (7–11): tkanki roślinne i związek budowy z funkcją; adaptacje tkanek i modyfikacje korzeni, łodyg, liści i kwiatów; aparaty szparkowe i przetchlinki; rozpoznawanie mchu i paproci; rozpoznawanie pospolitych drzew iglastych i liściastych.
- Protisty (12–13): euglena, morszczyn, okrzemki, pantofelek, ameba i ich przystosowania; znaczenie protistów, malaria i toksoplazmoza.
- Bezkręgowce (14–17): budowa i porównanie parzydełkowców, płazińców, nicieni, pierścienic, stawonogów i mięczaków; przystosowania i znaczenie; sposoby odżywiania, wymiany gazowej i rozmnażania; cykle rozwojowe (chełbia, tasiemce, glista, włosień) i przeobrażenie owadów.
- Kręgowce (18–24): budowa zewnętrzna i wewnętrzna pięciu gromad i ich porównanie; roślinożerność i mięsożerność; narządy wymiany gazowej; budowa jaja ptaka; błony płodowe owodniowców; łożysko; rozpoznawanie 14 chronionych gatunków kręgowców.
Artykuły z „Wiedzy i Życia” — etap II
Program wymaga znajomości trzech artykułów z miesięcznika „Wiedza i Życie”:
- M. Dworniczak, Niezwykłe dzieje bawełny — „Wiedza i Życie”, lipiec 2026, s. 30–35,
- E. Nieckuła, Dzik mieszczuch — „Wiedza i Życie”, maj 2026, s. 58–63,
- R. Kożuszek, Jak ryba w wodzie — „Wiedza i Życie”, sierpień 2026, s. 24–31.
Program wymienia wśród umiejętności rozumienie i interpretację tekstów popularnonaukowych, zwłaszcza takich, które przedstawiają obserwacje i eksperymenty — czytaj te artykuły z ołówkiem: co zbadano, jak i co z tego wynika. Omówienia artykułów i quizy z lektury znajdziesz w Module 9. (Na etapie III obowiązują trzy kolejne: Złap oddech, Architekci DNA, Wiewiórki i trąd.)
Opis jest zgodny z ostatecznym programem merytorycznym konkursu na rok 2026/2027.
Etap rejonowy: 8 stycznia 2027 r. (piątek), godz. 11:00, 90 minut; etap wojewódzki: 6 kwietnia 2027 r. (wtorek), godz. 11:00 — według harmonogramów kuratorium. Miejsca podaje strona konkursów kuratorium.