Regulamin obejmuje znaczenie przeszczepów i zgodę na transplantację, nadmierną i osłabioną odpowiedź immunologiczną oraz choroby autoimmunologiczne: RZS, Hashimoto, cukrzycę typu I.
Przeszczepy i odrzucenie
Transplantacja to przeszczepienie narządu lub tkanki od dawcy do biorcy albo w obrębie jednego organizmu (np. własnej skóry). Bywa jedyną szansą na życie (np. przy niewydolności serca; przy białaczce — przeszczep szpiku).
Każdy ma na komórkach własny zestaw antygenów zgodności tkankowej (MHC, u człowieka HLA); układ odpornościowy biorcy uznaje cudze za obce i niszczy przeszczep — to odrzucenie. Ryzyko zmniejszają: dawca z rodziny (najlepiej bliźniak jednojajowy), testy zgodności tkankowej i grup krwi oraz leki immunosupresyjne obniżające odporność.
Zgoda na transplantację. Dawca żywy (nerka, szpik) wyraża świadomą zgodę. Narządy zmarłego można w Polsce pobrać, jeśli za życia nie zgłosił sprzeciwu (zgoda domniemana); sprzeciw zgłasza się m.in. do Centralnego Rejestru Sprzeciwów. Oświadczenie woli nie jest prawnie wymagane, ale ułatwia rozmowę lekarzy z rodziną.
Nadmierna odpowiedź — alergie i autoagresja
Film do tych dwóch punktów: alergia, autoagresja i niedobór odporności
Układ odpornościowy może reagować zbyt silnie na czynnik zewnętrzny — nieszkodliwy alergen (znasz z SP) — albo wewnętrzny: własne komórki uznane omyłkowo za obce. Autoagresja wywołuje choroby autoimmunologiczne (autoimmunizacyjne).
| Choroba | Co atakuje układ odpornościowy | Skutek |
|---|---|---|
| reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) | symetryczne stawy — przewlekły stan zapalny niszczy chrząstkę stawową i nasady kości | ból i sztywność stawów, osłabienie mięśni; z czasem zniszczenie stawów, zajęcie naczyń i płuc |
| choroba Hashimoto | limfocyty niszczą komórki tarczycy | niedoczynność tarczycy: przewlekłe zmęczenie, wzrost masy ciała, uczucie zimna; leczenie — hormony tarczycy |
| cukrzyca typu I | komórki trzustki wytwarzające insulinę | niedobór insuliny → stale wysoka glukoza we krwi; objawy nagłe, w młodym wieku, niezależnie od stylu życia; insulina dożywotnio |
Osłabiona odpowiedź — niedobór odporności
Przy niedoborze odporności choroby mają cięższy przebieg i rośnie ryzyko nowotworów. Przyczyny: choroby genetyczne (np. SCID — ciężki złożony niedobór odporności), przewlekłe infekcje i nowotwory, substancje toksyczne, zła dieta, mało ruchu, długotrwały stres, za mało snu, palenie, nadużywanie alkoholu, długa antybiotykoterapia. AIDS (nabyty zespół niedoboru odporności) wywołuje wirus HIV, który niszczy limfocyty T pomocnicze. W AIDS choroby wywołują nawet drobnoustroje nieszkodliwe dla zdrowych.
- Immunosupresja ma dwa skutki naraz: mniejsze ryzyko odrzucenia, ale większe zagrożenie infekcją.
- Alergia i choroba autoimmunologiczna = odpowiedź nadmierna; AIDS i SCID = osłabiona. SCID to choroba genetyczna, AIDS — zespół nabyty.
- Hashimoto → niedoczynność tarczycy. Cukrzyca typu I jest autoimmunologiczna; typ II wiąże się z otyłością i insulinoopornością.
To najważniejsze!
- Odrzucenie = reakcja na obce antygeny HLA; chronią przed nim: dobór dawcy (rodzina, bliźniak jednojajowy), testy zgodności, leki immunosupresyjne.
- Zgoda: dawca żywy — świadoma; zmarły — domniemana (brak sprzeciwu); oświadczenie woli nie jest prawnie wymagane.
- Nadmierna odpowiedź: alergie i autoagresja — RZS (stawy), Hashimoto (tarczyca → niedoczynność), cukrzyca typu I (trzustka → brak insuliny). Osłabiona: SCID, HIV/AIDS.