Opis poniżej pochodzi z „Zakresu wiedzy i umiejętności oraz wykazu literatury Wojewódzkiego Konkursu Przedmiotowego z Biologii dla uczniów szkół podstawowych województwa śląskiego w roku szkolnym 2026/2027” (załącznik nr 1D do regulaminu), z regulaminu konkursu i z terminarza konkursów. Konkurs ma trzy stopnie: szkolny, rejonowy i wojewódzki. Każdy kolejny obejmuje materiał poprzedniego plus nowe zagadnienia. Ten kurs prowadzi Cię przez to, co dochodzi na III stopniu (wojewódzkim).
Trzy stopnie, jeden narastający zakres
| Stopień | Co obejmuje | Termin |
|---|---|---|
| I — szkolny | Zakres i literaturę opracowuje i przekazuje uczniom szkolna komisja konkursowa, więc każda szkoła może mieć własny zakres. | między 28 września a 16 października 2026 r., w szkole ucznia; dzień i godzinę wyznacza dyrektor szkoły |
| II — rejonowy | Cztery działy: organizm i chemizm życia, różnorodność życia (klasyfikacja, wirusy, bakterie, protisty, grzyby), różnorodność i jedność roślin, różnorodność i jedność świata zwierząt. Kwalifikacja: co najmniej 80% punktów na I stopniu. | 6 listopada 2026 r. |
| III — wojewódzki ten kurs |
Treści II stopnia + organizm człowieka, homeostaza, genetyka, cykl komórkowy, mitoza i mejoza, choroby genetyczne, ewolucja życia, ekologia i ochrona środowiska, globalne skutki zanieczyszczenia atmosfery, zagrożenia różnorodności biologicznej. Kwalifikacja: co najmniej 85% punktów na II stopniu. | 9 lutego 2027 r. (wtorek); godzinę i miejsce potwierdź w swojej szkole |
Materiał się nie wymienia, tylko dokłada. Zakres III stopnia zaczyna się od punktu „Treści II stopnia”, więc na III stopniu pytanie o budowę komórki, paproć albo tasiemca jest tak samo możliwe jak pytanie o mejozę. Szczegóły organizacyjne potwierdź w swojej szkole.
Zakres treści III stopnia i moduły kursu
Kuratorium wymienia dziesięć punktów. Przy części z nich zaznacza, że to treść wykraczająca poza podstawę programową. W tabeli oznaczamy je dopiskiem „ponad podstawę”. Obowiązują na równi z resztą.
| Punkt zakresu | Gdzie w kursach |
|---|---|
| 1. Treści II stopnia | kurs I i II stopnia (trzecia lekcja tego modułu mówi, jak je powtórzyć) |
| 2a. Tkanki zwierzęce: lokalizacja w organizmie człowieka, cechy budowy, przystosowanie budowy do funkcji (ponad podstawę), rozpoznawanie na rysunku, schemacie, zdjęciu lub z opisu | Moduł 1 |
| 2b. Budowa i funkcjonowanie układów narządów (podstawa programowa) | Moduły 2–5 |
| 2c. Skutki niedoboru witamin A, D, K, C, B6 i B12 (ponad podstawę) | Moduł 2 |
| 2d. Sposoby nabywania odporności: czynna, bierna, naturalna, sztuczna (ponad podstawę) | Moduł 3 |
| 2e. Konflikt serologiczny (ponad podstawę) | Moduł 3 (i dziedziczenie grup krwi w Module 8) |
| 2f. Schorzenia układów wewnętrznych człowieka i ich profilaktyka | Moduł 6 oraz lekcje o układach w Modułach 2–5 |
| 3a. Współdziałanie układów narządów w utrzymaniu temperatury, poziomu glukozy we krwi, poziomu wapnia we krwi (ponad podstawę) i ilości wody w organizmie | Moduł 5 |
| 3b. Zaburzenia w funkcjonowaniu przysadki mózgowej, tarczycy i trzustki (ponad podstawę) | Moduł 5 |
| 4. Genetyka (podstawa programowa) | Moduły 7 i 8 |
| 5. Cykl komórkowy, mitoza i mejoza: przebieg, znaczenie, rozpoznawanie etapów na schemacie (ponad podstawę) | Moduł 7 |
| 6. Choroby genetyczne człowieka: fenyloketonuria, anemia sierpowata, choroba Huntingtona, zespół Klinefeltera, zespół Turnera — przyczyny, objawy, diagnostyka (ponad podstawę) | Moduł 8 |
| 7. Ewolucja życia (podstawa programowa) | Moduł 9 |
| 8. Ekologia i ochrona środowiska (podstawa programowa) | Moduły 10 i 11 |
| 9. Globalne skutki zanieczyszczenia atmosfery: efekt cieplarniany, dziura ozonowa, kwaśne deszcze (ponad podstawę) | Moduł 11 |
| 10. Zagrożenia różnorodności biologicznej (podstawa programowa) | Moduł 11 |
Co sprawdzają zadania
Na III stopniu kuratorium dopisuje do umiejętności z II stopnia kilka nowych. Uczeń między innymi:
- opisuje, porządkuje i rozpoznaje tkanki, narządy i układy narządów człowieka oraz wyjaśnia procesy zachodzące w jego organizmie,
- przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem,
- wykazuje, że różnorodność biologiczna jest wynikiem procesów ewolucyjnych,
- analizuje związek między własnym postępowaniem a zachowaniem zdrowia i rozpoznaje sytuacje wymagające konsultacji lekarskiej,
- przedstawia znaczenie krwiodawstwa i transplantacji narządów,
- uzasadnia konieczność ochrony przyrody i opisuje postawę człowieka odpowiedzialnie korzystającego z dóbr przyrody.
Zostają też umiejętności badawcze: problem badawczy, hipoteza, planowanie i dokumentowanie obserwacji i doświadczeń, próba kontrolna i badawcza, wnioski. Do tego czytanie i przetwarzanie informacji tekstowych, graficznych i liczbowych oraz przedstawianie opinii i argumentów.
Arkusze z lat ubiegłych — czego się spodziewać
Zasady na rok 2026/2027 ustala regulamin. Dla orientacji: w arkuszach III stopnia, które masz w Module 12 (2020/21–2025/26), czas pracy wynosił 90 minut, a do zdobycia było 60 punktów. Na okładce każdego z nich podano też minimalną liczbę punktów do tytułu laureata: 54. W arkuszach od 2022/23 jest jeszcze próg do tytułu finalisty: 30 punktów. Ponad połowa zadań w tych arkuszach to zadania otwarte, w których trzeba samodzielnie sformułować odpowiedź.
Literatura
Kuratorium wskazuje na III stopień trzy rodzaje źródeł: aktualnie obowiązujące podręczniki biologii dla szkoły podstawowej (klasy V–VIII) dopuszczone do użytku szkolnego, atlas anatomiczny człowieka oraz akademicki podręcznik biologii. Zagadnienia ponad podstawę programową, jak pisze kuratorium, są omówione w zalecanej literaturze. Pełny wykaz znajdziesz w załączniku nr 1D na stronie kuratorium.
Opis jest zgodny z załącznikiem nr 1D na rok szkolny 2026/2027, regulaminem konkursu i terminarzem konkursów.
Jeśli kuratorium zmieni termin albo zasady, wiążący jest dokument kuratorium. Sprawdź go przed konkursem na stronie Kuratorium Oświaty w Katowicach.