Konkurs kuratoryjny z biologii — jak wygląda i jak się przygotować?

Co już wiadomo o roku szkolnym 2026/2027

Stan na 22 października 2026. Terminy wszystkich etapów w 14 województwach, dla których mamy kursy — w kolejności od najwcześniejszego etapu szkolnego — oraz w dwóch pozostałych. Przy 14 województwach jest link „Szczegóły”: strona z terminami, zakresem wymagań na każdy etap i wykazem literatury z dokumentów kuratorium. Dokładny dzień i godzinę zawsze potwierdź w swojej szkole: to ona zgłasza uczniów i przeprowadza etap szkolny.

Województwo	Etap szkolny	Etap rejonowy	Etap wojewódzki
Śląskie Szczegóły → · Kurs →	do 16 października 2026 (dzień i godzinę wyznacza szkoła)	6 listopada 2026	9 lutego 2027
Małopolskie Szczegóły → · Kurs →	8 października 2026	30 listopada 2026	1 marca 2027
Zachodniopomorskie Szczegóły → · Kurs → · Kurs etapu II →	16 października 2026	17 listopada 2026	3 lutego 2027
Dolnośląskie Szczegóły → · Kurs →	20 października 2026	19 listopada 2026 (etap powiatowy)	18 lutego 2027
Lubelskie Szczegóły → · Kurs →	21 października 2026	24 listopada 2026	24 lutego 2027
Pomorskie Szczegóły → · Kurs →	22 października 2026	14 stycznia 2027	25 lutego 2027
Mazowieckie Szczegóły → · Kurs →	26 października 2026	8 stycznia 2027	6 kwietnia 2027
Świętokrzyskie Szczegóły → · Kurs →	26 października 2026	30 listopada 2026	25 stycznia 2027
Podkarpackie Szczegóły → · Kurs →	27 października 2026	15 grudnia 2026	13 marca 2027
Kujawsko-pomorskie Szczegóły → · Kurs →	29 października 2026	2 grudnia 2026	1 lutego 2027
Wielkopolskie Szczegóły → · Kurs →	30 października 2026	11 stycznia 2027	8 marca 2027
Podlaskie Szczegóły → · Kurs →	19 listopada 2026	5 lutego 2027	10 marca 2027
Łódzkie Szczegóły → · Kurs →	24 listopada 2026	11 grudnia 2026	26 lutego 2027
Lubuskie Szczegóły → · Kurs →	4 grudnia 2026	22 stycznia 2027	14 kwietnia 2027
Opolskie nie mamy kursu dla tego województwa	do 20 października 2026 (termin ustala szkoła)	9 lutego 2027 (etap miejsko-gminny)	9 marca 2027
Warmińsko-mazurskie nie mamy kursu dla tego województwa	16 listopada 2026	— (konkurs ma dwa etapy)	16 marca 2027

Najważniejszy wniosek: terminy różnią się nawet o dwa miesiące — od początku października w śląskiem i małopolskiem do 4 grudnia w lubuskiem. Sprawdź datę swojego województwa, zanim ułożysz plan nauki. Zobacz kurs dla swojego województwa →

Etap I – szkolny: człowiek i podstawy biologii komórki

Na pierwszym etapie obowiązuje materiał z podstawy programowej klas 5–8, ale potraktowany poważnie – nie wystarczy wiedzieć „mniej więcej”. Konkurs wymaga rozumienia, nie zapamiętywania.

Poniższy podział pokazuje zakres trzech etapów na przykładzie województwa mazowieckiego. Sprawdź dokument swojego kuratorium – województwa różnią się tym, co wchodzi już na etap szkolny, a co dopiero na rejonowy. Zakres dla 14 województw znajdziesz na stronach „Szczegóły” w tabeli wyżej.

Zakres obejmuje cztery główne działy:

Organizacja i chemizm życia – pierwiastki biogenne, makro- i mikroelementy (fosfor, wapń, magnez, potas, jod, żelazo, fluor), witaminy (A, D, E, K, C, B1, kwas foliowy, B12) i ich rola w organizmie. Budowa i funkcje komórki eukariotycznej – jądro, rybosomy, siateczka śródplazmatyczna, lizosomy, aparat Golgiego. Porównanie komórek bakterii, grzybów, roślin i zwierząt.

Wirusy i bakterie – budowa wirusa na przykładzie bakteriofaga i HIV, choroby wirusowe i bakteryjne człowieka (m.in. opryszczka, wścieklizna, kiła, krztusiec), antybiotykooporność i zasady stosowania antybiotyków.

Organizm człowieka – układ pokarmowy (gdzie trawi się białka, cukry i tłuszcze, gdzie wchłaniają się produkty trawienia), układ odpornościowy (śledziona, grasica, szpik kostny, surowica vs szczepionka, rodzaje odporności), układ nerwowy autonomiczny (współczulny vs przywspółczulny), układ hormonalny (sprzężenie zwrotne na przykładzie tyroksyny).

Homeostaza – czynniki zaburzające homeostazę (stres, drobnoustroje, używki, temperatura) i ich wpływ na ciśnienie krwi i temperaturę ciała.

Etap II – rejonowy: rośliny, grzyby, bezkręgowce i kręgowce

Na etapie rejonowym dochodzi cały dział różnorodności życia – i tu robi się naprawdę poważnie.

Chemia biologiczna pogłębiona – dyfuzja i osmoza, właściwości wody, szczegółowa klasyfikacja węglowodanów (pentozy, heksozy, dwucukry, wielocukry – w tym fruktoza, ryboza, laktoza, maltoza, chityna), lipidy proste i złożone, białka proste i złożone (fibryna, amylaza ślinowa).

Grzyby – budowa grzyba kapeluszowego, czynności życiowe, tryby życia (pasożytnictwo, saprobiontyzm, symbioza).

Rośliny – tkanki roślinne (twórcza, okrywająca, miękiszowa, wzmacniająca, przewodząca), adaptacje organów do środowiska, aparaty szparkowe i przetchlinki, rośliny jednoliścienne vs dwuliścienne, rozpoznawanie paproci i mchu, rozpoznawanie pospolitych drzew Polski po liściach, owocach, szyszkach i igłach (olsza, buk, dąb, lipa, klon, kasztanowiec, topola osika, grab, jarząb, jesion, brzoza, świerk, sosna, cis, modrzew, jałowiec).

Protisty – euglena zielona, morszczyn, okrzemki, pantofelek, ameba – budowa, tryb życia, znaczenie. Choroby: malaria i toksoplazmoza.

Bezkręgowce – parzydełkowce, płazińce, nicienie, pierścienice, stawonogi (skorupiaki, owady, pajęczaki), mięczaki (ślimaki, małże, głowonogi). Cykle rozwojowe pasożytów: tasiemiec uzbrojony i nieuzbrojony, glista ludzka, włosień spiralny.

Kręgowce – porównanie ryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków, przystosowania do środowiska, budowa jaja ptaków, błony płodowe owodniowców, budowa łożyska. Rozpoznawanie chronionych gatunków kręgowców (ropucha paskówka, traszka zwyczajna, jaszczurka zwinka, padalec, gniewosz plamisty, zaskroniec, żmija zygzakowata, żółw błotny, bocian czarny, sokół wędrowny, wilga, ryś, kozica, bóbr).

Artykuły z „Wiedzy i Życia”: w województwie mazowieckim na etap rejonowy obowiązują trzy wskazane artykuły — ich wykaz na rok 2026/2027 jest na stronie konkursu mazowieckiego.

Etap III – wojewódzki: genetyka, ewolucja, ekologia

Etap wojewódzki to poziom licealny. Genetyka – mitoza i mejoza (przebieg, różnice, znaczenie), replikacja DNA, organizacja DNA w genomie (helisa, nukleosom, chromatyna, chromosom), rodzaje RNA, transkrypcja i translacja, krzyżówki genetyczne (dominacja pełna i niepełna, kodominacja, sprzężenie z płcią, szachownica Punnetta, drzewa rodowe). Mutacje genowe (mukowiscydoza, fenyloketonuria, pląsawica Huntingtona) i chromosomowe (zespół Downa, Klinefeltera, Turnera). Biotechnologia – enzymy restrykcyjne, elektroforeza, PCR, GMO, klonowanie.

Ewolucja – rodzaje doboru naturalnego: stabilizujący, kierunkowy, różnicujący.

Ekologia – nisza ekologiczna, zakresy tolerancji, bioindykatory, łańcuchy i sieci pokarmowe, piramidy materii i energii, obieg azotu i węgla, formy ochrony przyrody w Polsce, Kampinoski Park Narodowy, gatunki obce, fragmentacja środowiska, zmiany klimatyczne.

Artykuły z „Wiedzy i Życia”: w województwie mazowieckim na etap wojewódzki obowiązują trzy wskazane artykuły — ich wykaz na rok 2026/2027 jest na stronie konkursu mazowieckiego.

Co kupić? Lista książek do przygotowań

Podstawa – bez tego ani rusz

Podręczniki szkolne do biologii klas 5–8 – cokolwiek masz w szkole, przeczytaj je od deski do deski. Naprawdę. Większość uczniów tego nie robi.

„Biologia. Jedność i różnorodność” – Wydawnictwo Szkolne PWN. To pozycja oficjalnie wymieniona w programie konkursu mazowieckiego. Obszerna, ale napisana przystępnie. Szczególnie przydatna do różnorodności życia i etapu rejonowego.

Podręczniki biologii do liceum – na etap wojewódzki (genetyka, ewolucja, ekologia) musisz sięgnąć po materiał licealny. Możesz wziąć dowolny podręcznik dopuszczony przez MEN – np. seria Nowa Era lub WSiP.

Dla ambitnych – etap wojewódzki i więcej

Campbell, Reece i in. – „Biologia” (Wydawnictwo REBIS) – to biblia biologii na poziomie akademickim. Nie musisz czytać całości, ale wybrane rozdziały (genetyka, ewolucja, ekologia) to materiał, który naprawdę robi różnicę. Jeśli chcesz rozumieć, a nie tylko pamiętać – ta książka jest dla Ciebie.

Solomon, Berg, Martin – „Biologia” (Oficyna Wydawnicza MULTICO) – podobny poziom co Campbell, nieco inaczej napisana. Warto mieć obie i porównywać wyjaśnienia trudniejszych zagadnień.

Miesięcznik „Wiedza i Życie” – obowiązkowy w mazowieckim

To nie jest opcja – w województwie mazowieckim artykuły z „Wiedzy i Życia” są oficjalnie częścią zakresu na etapy II i III. Wykaz artykułów na rok 2026/2027 jest na stronie konkursu mazowieckiego. Kup wskazane numery lub znajdź je w bibliotece. Czyta się je naprawdę przyjemnie.

Dodatkowe pomoce na konkurs kuratoryjny

Atlasy botaniczne i zoologiczne – do rozpoznawania drzew, chronionych gatunków i tkanek roślinnych. Polecam atlas drzew i krzewów oraz atlas zwierząt chronionych. Przydadzą się szczególnie przed etapem rejonowym.

Atlas anatomiczny człowieka – do układu odpornościowego, pokarmowego i nerwowego. Rysunki pomagają zapamiętać więcej niż same opisy.

Zintegrowana Platforma Edukacyjna (zpe.gov.pl) – bezpłatna, wskazywana w programach konkursu; wcześniej działała pod adresem epodreczniki.pl. Znajdziesz tam materiały z biologii i przyrody, przydatne jako uzupełnienie.